pomoc drugacicima iz PBGS

Dobrodošli na moj blog

09.05.2009.

završni iz hemije - IV dio

32. Proteini : - struktura proteina (primarna, sekundarna, tercijarna, i kvatenarna)

Proteini spadaju u grupu najslozenijih organskih spojeva i imaju preko 100 molekula aminokiselina vezanih peptidnom vezom. postoje: primarna, sekundarna, tercijarna i kvartarna struktura.

  • primarna struktura predstavlja redoslijed vezanja molekula i broj molekula aminokiselina koje grade protein. Molekuli proteina u vodenom rastvoru su savijeni ili naborani. Svaki atom ima odredjenu funkciju u obavljanju slozenih bioloskih procesa.
  • sekundarna struktura zavisi od hidrogenovih veza koje nastaju izmedju karboksilne i amino grupe u peptidnoj vezi. Hidrogenove veze mogu biti unutar jedne molekule proteina (intramolekulske veze) i one stabiluzuju strukturu koja se zove  -helix (oblik zavojnice). Ako hidrogenova veza nastaje izmedju razlicitih molekula (intermolekulska veza) onda ona stabilizuje naboranu strukturu u molekulu proteina koja se  naziva -konfiguracija. sekundarna struktura odredjuje vrstu proteina tako da postoje fibrinalni (vlaknasti) i globularni (kuglasti) proteini.
    Najpoznatiji vlaknasti protein je karotin koji ulazi u sastav dlaka, noktiju, koze itd. globularni proteini su krvna plazma, bjelance jajeta, enzimi...
  • tercijarna struktura zavisi ne samo od hidrogenove vec i nekih drugih veza koje nastaju izmedju molekula (lanaca) proteina, te veze mogu biti: hidrogenova(1), disulfidna(2), veza se moze javiti izmedju razlicito naelektrisanih atomskih grupa (3) i izmedju dvije hidrofobne grupe atoma(4). disulfidna veza je kovalentna, ostale su slabije ali ih je dosta. Sve veze stabilizuju odredjene strukture.
  • kvarterna struktura nastaje vezanjem vise lanaca proteina pomenutim vezama

Spomenute strukture proteina se zovu nativne konformacije.

                      - podjela proteina

  • albumini (u biljkama i zivotinjama; poznati su- ovoalbumin-u jajetu, serumalbumin - u krvnoj plazmi, laktoalbumin - u mlijeku),
  • globulini (nalaze se u albuminima; poznati su - serumglobulini, ovoglobulini, laktoglobulini, tireoglobulini, miozin, mioglobin),
  • glijadini (u biljkama; poznati su- glijadin - u psenici, zein - u kukuruzu),
  • glutelini (u zitaricama),
  • skleroproteini (u zastitnim i potpornim tkivima; dijele se na: kolagene, elastine, fibroini, keratine, histone, retikuline)

                      - hemijske osobine proteina

rastvorljivost (zavisi od vrste proteina),

stereoizomerija (imaju je proteini u ciji sastav ulaze aminokiseline sa hirealnim c atomom), izoelektricna tacka (zavisi od broja amino i karboksilnih grupa, diamino kiselina i dikarboksilnih grupa. sve one mjenjaju izoelektricnu tacku),

denaturisanje (proces promjene sekundarne i tercijarne strukture, bez promjene hemijske strukture)

- hemijske reakcije - reakcije peptidne veze ili pojedinih aminokiselina.

Najvaznije su: biuretska reakcija (za dokazivanje peptidne veze), ksantoproteinska reakcija (reagovanje sa nitratnom kiselinom), cisteinska reakcija (dokazivanje proteina koje imaju sumpor u sastavu).

                      - proteini u prehrani

Proteini su u ishrani neophodni za izgradnju i obnovu tkiva

33. Enzimi : - Šta su ?

Naziv enzim potiče od grčke riječi (enzyme - kvasac), tvar koja izaziva vrenje, to su tvari biološkog porijekla koje katalizuju većinu biohemijskih procesa u ćelijama živih organizama pa se zbog toga još nazivaju i biokatalizatori.

                     - podjela

Podjela se vrši prema reakciji koju katalizuju. Dijele se na: oksidoreduktaze, transferaze, hidrolaze, lijaze, izomeraze i ligaze.

                     - imena

Za nazive enzima koristi se IUB - ova (Međunarodna biohemijska unija), prema ovoj nomenklaturi enzimi se označavaju brojevima koje imaju 4 cifre razdvojene tačkama. Prvi broj označava osnovnu grupu enzima kojoj pripadaju. Pored IUB - ovih naziva upotrebljavaju se i trivijalni nazivi.

09.05.2009.

završni iz hemije - III dio

26. Stereoizomeri i optička aktivnost.

Stereoizomerija je vrsta izomerije uzrokovana različitim prostornim rasporedom atoma ili skupina atoma u molekulu.

Optička aktivnost ogleda se u zakretanju ravni polarizujuće svjetlosti.

      - hiralni ili asimetrični ugljikov atom

Hiralni ili asimetrični ugljikov atom je atom za koji su vezana četiri različita atoma ili skupine atoma.

 

      - stereozomeri

Stereoizomeri su spojevi koji imaju isti način i sljed povezivanja atoma ili skupina atoma u molekulu ali je njihov raspored različit.

      - enantiomeri

Enantiomeri su izomeri koji su jedan drugom ogledalne slike.

      - racemat

Racemat je smjesa jednakih količina enantiomera. Ona je optički inaktivna.

      - konfiguracija,

Konfiguracija je razmještaj skupina atoma nekog spoja u prostoru.

      - apsulutna konfiguracija

Apsolutna konfiguracija je konfiguracija u kojoj su skupine atoma nekog spoja poredane po pravilima prioriteta.

      - relativna konfiguracija

Relativna konfiguracija podrazumijeva R i S konfiguracije.

-      ako su skupine 1,2 i 3 poredane u smijeru kazaljke na satu onda se takva konfiguracija označava slovom R (lat. – reetus - desno)

-      ako su skupine 1,2 i 3 poredane u smijeru suprotnom od kazaljke na satu onda se takva konfiguracija označava slovom S (lat. – sinster - lijevo)

Također podrazumijeva i L i D konfiguraciju.

-      D – desno zakrećuća tvar – zakreće ravan polarizovane svjetlosti u smijeru kazaljke na satu (+)

-      L – lijevo zakrećuća tvar – zakreće ravan polarizovane svjetlosti u smijeru suprotnom od kazaljke na satu (-).

 

27. Lipidi : - Šta su? nalaženje u prirodi, dobijanje

Lipidi su estri alkohola i karboksilnih kiselina. Nalaze se u biljnim i životinjskium organizmima. Dobivaju se esterifikacijom odgovarajućeg alkohola i masne (karboksilne) kiseline.

                   - hemijske osobine

                   - fizičke osobine

                   - podjela, prosti, složeni

Prema tome šta se dobiva hidrolizom lipidi se dijele na proste i složene.

Prosti lipidi hidrolizom daju alkohole i monokarboksilne (masne) kiseline. U njih spadaju:

  Gliceridi (masti i ulja) – esteri glicerola i viših masnih kiselina.

  Ceridi (voskovi) – esteri viših masnih kiselina i viših jednohidroksilnih alkohola.

  Steridi – esteri alkohola iz grupe sterola i viših masnih kiselina.

Složeni lipidi hidrolizom, pored alkohola i kiselina, daju i druge spojeve. Prema tim sastojcima se i nazivaju:

  Fosfolipidi (fosfatidi) – sadrže fosfatnu kiselinu.

  Glukolipidi – sadrže karbohidrate, najčešće glukozu i galaktozu.

  Sulfolipidi – sadrže sulfatnu kiselinu.

                   - prosti lipidi (gliceridi, steridi.ceridi, fosfolipidi, glukolipidi,sulfolipidi)

Gliceridi (masti i ulja)

 

Masti i ulja su esteri glicerola i masnih kiselina čija je opća formula:

 

 

 

CH2 – OOC – R1

 ł

CH  – OOC – R2

 ł

CH2 – OOC – R3  

Nazivaju se gliceridi ili acigliceroli. Mogu biti prosti ili mješoviti.

Kod prostih glicerida hidroksilne grupe u glicerolu su esterifikovane istom kiselinom, npr.:

 

Text Box: Gliceridi se nazivaju prema kiselini koja ulazi u njihov sastav. U sastav ovog glicerida ulazi stearinska (oktadekan) kiselina , pa se naziva tristearin.CH2 – OOC – C17H35

 ł

CH  – OOC – C17H35

 ł

CH2 – OOC –  C17H35

 

 

  Kod mješovitih glicerida hidroksilne grupe u glicerolu su esterifikovane različitim kiselinama, npr:

Text Box: U sastav ovog glicerida ulaze oleinska, stearinska i palmitinska kiselina pa je naziv glicerida oleostearopalmitin. 

CH2 – OOC – C17H33

 ł

CH  – OOC – C17H35

 ł

CH2 – OOC –  C15H31

 

U sastav masti i ulja ulaze samo kiseline sa parnim brojem atoma karbona. Najčešće zasićene kiseline su:

 

C15H31 – COOH     - heksadekan kiselina (palmitinska)

 

C17H35   – COOH    - oktadekan kiselina (stearinska)   

 

Od nezasićenih kiselina značajnije su: palmitooleinska i oleinska kiselina

U ishrani čovjeka važnu ulogu imaju „bitne kiseline“. To su kiseline koje organizam ne može sintetizovati pa se moraju unositi putem ishrane. To su linolna i linoleinska kiselina.

Razlike između masti i ulja:

- masti  - imaju zasićene kiseline u svom sastavu

             - čvrsto agregatno stanje

             - najčešće životinjskog porijekla

- ulja  - imaju nezasićene kiseline u svom sastavu

          - tečno agregatno stanje

          - najćešće biljnog porijekla

Hidrolizom masti i ulja uz djelovanje baza alkalnih metala nastaje glicerol i alkalne soli viših masnih kiselina – sapuni. To je reakcija saponifikacije.

 

 

 

 

Text Box: CH2 –OH
ł
CH – OH
ł
CH2 – OHText Box:   +  3C17H35 COONa
natrijum – stearat
(sapun)

CH2 –OOC – C17H35                                                    

 ł

CH – OOC – C17H35             + 3NaOH   ð                                                     

 ł                                                          

CH2 – OOC – C17H35

 

        tristearin                                                 glicerol

Ceridi

- esteri viših masnih kiselina i viših jednohidroksilnih alkohola

- voskovi biljnog porijekla – karuba vosak

- životinjski voskovi – cetacecum vosak, lanolin, pčelinji vosak

Steridi

- esteri alkohola iz grupe sterola i viših masnih kiselina

- najvažniji alkoholi koji ulaze u sastav sterida – holesterol, ergosterol

Fosfolipidi

- pored alkohola i masnih kiselina sadrže fosfatnu kiselinu

- najvažniji – kefalini, lecitini, serin fosfolipidi

 

Glukolipidi

- pored alkohola i masnih kiselina sadrže karbohidrate, najčešće glukozu i galaktozu.

- poznatiji – cerebrozidi (izolovani iz mozga), nevroni

Sulfolipidi

- pored alkohola i masnih kiselina sadrže sulfatnu kiselinu            

28. Sapuni : - Šta su? Kako nastaju? Reakcija nastanka.

Sapun kakav poznajemo u domacinstvu je smjesa natrijevih soli i masnih kiselina. Dobije se alkalnom hidrolizom masti, odnosno kuhanjem biljnog ulja ili zivotinjske masti s rastvorom natrijeva hidroksida.

Sapuni su soli masnih kiselina. Masne kiseline  najcesce imaju 16 ili 18 ugljikovih atoma vezanih u nerazgranati lanac. Ugljikovodicni lanas (rep) cini hidrofobni, a karboksilna grupa (glava) hidrofilni dio molekule sapuna. Hidrofobni (rep) dio nastoji smanjiti kontaklt s vodom , dok hidrofilni dio (glava) nastoji ostvariti sto bolji kontakt s vodom. Zato se u vodenom rastvoru molekula sapuna spontano slazu u micele.

                    - micele

Micele su električno nabijene koloidne čestice sastavljen od nakupina velikih molekula, kao što su, primjerice, sapuni i površinski aktivne tvari. U vodenim otopinama, hidrofilni krajevi ovakvih molekula su na površini micele, dok se hidrofobni kraj (obično ugljikovodikov lanac) usmjerava prema središtu.

-         Kako sapun pere?

-          

Sapun pere tako da njegovi nepolarni dijelovi udju u cestice masnoce a polarno ostanu okrenutu prema van. Trljanem tkanine ili povrsine koze u toploj vodi s rastvorom sapuna velike se cestice masnoca razlazu na manj, pa nastaje emulzija koja se sastoji od micela u kojima je kapljica masnoce okruzena monomolekularnim slojem molekula sapuna. Tako se masnoce prevode u stabilnu emulziju koja se moze isprati u vodi. Emulzija je stabilna zato sto micele imaju negativan naboj pa se medjusobno odbijaju.

 

29. Površinski aktivne supstance, tenzidi, deterdženti.

Supstance koje smanjuju napetost povrsine nazivaju se tenzidi (lat. Tensio = napetost) za koje se kod nas udomacio naziv deterdzenti. Vecino se proizvode iz derivata nafte. Njihove molekule su po strukturislicne molekulama sapuna, tj. Sadrze hidrofobni ugljikovodicni lanac i hidrofilnu karboksilnu grupu. Mehanizam djelovanja deterdzenata je isti kao kod sapuna.

 

30. a) aminokiseline : - esencijalne i najznačajnije

Nezamjenjive ili esencijalne amk.su one koje ne moze organizam sintetizovati i moraju se unosit putem hrane, a to su: metionin, treonin, fenilalanin, triptofan, histidin, arginin

    b) kiselinsko – bazna svojstva aminokiselina

kisele _imaju vise karboksilnih nego amino grupa

bazne-imaju vise amino nego karboksilnih grupa

od molekula aminokiselina nastaje dvoopolni jon

prema kiselinama se ponasaju kao baze :reakcija 49 str.lilic

prema bazama se ponasaju kao kiseline.reakcija 49 str.lilic

    c)reakcije aminokiselina

 -aminoki.reaguju sa kiselinama i nastaju soli:50,lilic

 -sa bazama takođe daju soli.50,lilic

 -sa alkoholima grade estre50,lili

 -reaguju sa mnogim otrovnim tvarima I tako ih udaljavaju iz oraganizma, vrse detoksikaciju       organizma.50,lilic

 

31. Peptidi : - struktura peptida

-oligopeptidi (u sastavu imaju 2-10 molekula aminokiselina): karnazin, glutation, faloidin

-polipeptidi (hidrolizom molekula polipeptida dobiva se 10-100 molekula aminokiselina             

 

09.05.2009.

završni iz hemije - II dio

15. Aldehidi : - Šta su aldehidi ? Kako se dobivaju?

Spojevi kod kojih je karbonilna grupa vezana za jednu alkil ili aril grupu i jedan atom hidrogena.

Aledhidi se dobivaju oksidacijom primarnih alkohola.

- imenovanje

Nazivi aldehida se izvode iz naziva određenih alkohola sa istim brojem C- atoma. Naziv se dobiva tako što se od naziva alkohola odbije nastavak –OL I doda nastavak –AL (npr. Etanol-etanal).

- metanal

dobija se oksidacijom metanola, bezbojan gas oštrog mirisa, hlađenjem prelazi u bezbojnu tečnost, najpostojaniji je 40% vodeni rastvor - formalin;

                    - etanal - dobija se oksidacijom etanola, ind. se dobija iz etina, bezbojna tečnost, djeluje na                                                                                                                                                                                sluzokožu i draži kašalj,

 

 16. Ketoni : - Šta su ketoni ? Kako se dobivaju ?

Ketoni - spojevi kod kojih je karbonilna grupa vezana za dvije alkil grupe; dobivaju se oksidacijom sekundarnih alkohola, a mogu se dobiti i dehidrogenizacijom sekundarnih alkohola (oduzimanje hidrogena

                     - imenovanje

Po IUPAC - ovoj nomenklaturi ketoni dobivaju naziv tako što se od odg. alokoholaodbije nastavak -ol i doda nastavak -on, naziv se daje na osnovu naziva alikl grupe.

                     - hemijska svojstva

Ketoni stupaju u hemij. reakcije adicije na isti način kao i aldehidi, sa alkoholima grade acetale i poluacetale, oksidacija ketona se vrši mnogo teže, nego kod aldehida.

                     - aceton

Aceton se dobija suhom destilacijom kalcijum-acetata, može se dobiti iz etan kiseline (sirćetna kiselina), to je bezbojna tečnost karakterističnog mirisa,mioješa se sa vodom u svim omjerima, najbolji je rastvarač.

 

17. Karboksilne kiseline : Šta su ? Kako se dobivaju ?

To su kiseline koje imaju karakterističnu - funkc. grupu -COH, karbonilna grupa je vezana za hidroksilnu grupu -OH i alkil radikal.

                       - podjela

Prema broju karboksilnih grupa dijele se na: monokarboksline, dikarboksilne i polikarboksilne.

                       - hemijske osobine

Karboksilna grupa je izrazito polarna, visoke tačke topljenja i ključanja zbog jakih vodikovih veza.

 

 

                            - najvažnije kiseline, o njima

·        Metan - kiselina ili mravlja (H-COOH)

To je najjednostavnija karb. kiselina, bezbojna, oštrog mirisda, u dodiru sa kožom izaziva pliokve, soli mravlje kiseline se nazivaju formijati, zagrijavanjem sa koncentrovanom kiselinom u vodi se rastvara.

·        Ocetna ili etan - kiselina (CH3COOH)

U prirodi se nalazi u obliku estera ili slobodna, u ind. se dobija iz etina uz katalizator, vodeni rastvor koncentracije 60 - 70% je esencija, vodeni rastvor 3 - 5% je sirće - ocat, značajna je u ind. jer koristi za proizvodnju acetona, boja, lakova, plastičnih masa, lijekova i td., soli sirćetne kiseline se nazivaju acetati.

·        Butan - kiselina ili maslačna (C3H7-COOH)

Nalazi se u maslacu, odakle potiče neugodan miris užeglog maslaca.

·        Propan - kiselina ima baktericidna svojstva, služi kao konzervans za pekarske proizvode.

 

18. Anhidridi karboksilnih kiselina.

Sadrže dvije acilne grupe međusobne vezane atomom ksigena. Oni koji sadrže 2 JEDNAKE acilne grupe, zovu se simetrični, a oni koji su sastavljeni od više RAZLIČITIH acilnih grupa su asimetrični. Formalno se dobivaju oduzimanjem vode iz dviju molekula vode. Velike količine anhidrida acetne kiseline koriste se za proizvodnju aspirina, tj. acetilsalicilne kiseline. Čisti andhidridi su neutralna jedinjenja.

 

19.Organski spojevi sa nitrogenom. Amini : - Šta su ? Kako se dobivaju ?

Vrlo su značajni, posebno u živim bićima (aminokiseline). Atom nitrogena može graditi 2 funkcionalne grupe:

a)    Nitro grupu – nitro spojevi

b)    Amino grupu - amini

Amini su derivati amonijaka NH3. Dobivaju se zamjenom jednog, dva ili tri  hidrogena u amonijaku sa karbohidrogenovim radikalima (primarni, sekundarni, tercijarni).

                         - anilin

Najznačajniji i najjednostavniji aromatični amin, nalazi se u katranu kamenog uglja, dobija se

1. iz nitrobenzena, redukcijom i

2. iz fenola, djelovanjem NH3, uz katalizator.

To je bezbojna uljasta tečnost, njegove pare su otorvne ako se udišu u velikim količinama, anil (španska riječ INDIGO), korisit se za dobivanje niza boja - anilinske boje, proizvodnju lijkova, kao raketno gorivo.

Amidi : - Šta su ? Kako se dobivaju ?

Ako se karboksilna gruopa u karb. kiselinama zamjeni sa amino - grupom dobivaju se amidi. Dobivaju se djelovanjem NH3 na kis. hloride.

- karbamid, urea

To je amid karb. kiseline, H2CO3 koji nastaje zamjenom obje -OH grupe u molukulu kiselibne sa amino grupom. Nastaje kao krajnji produkt metabolizma. Sinmtetički se dobiva iz CO2 i H2O. Urea je bijela kristalna tvar, lahko rastvorljiva u vodi. Korisit se kao umjetno gnojivo.

 

20. Estri : - Šta su? Kako se dobivaju?

Esteri su derivati karboksilnh kiselina. Nastaju reagovanjem kislina i alkohola. Esteri su dosta rasprostranjeni i značajni. Mnogi se nalaze u voću i cvijeću, daju im ugodan miris.

                              - reakcija esterifikacije

-Nastaju reagovanjem kislina i alkohola, a ta reakcija se zove esterifikacija. Esterifikacijom se pored estera izdvaja i voda. Nastala voda omogućuje reagovanje estera sa vodom, reakcija saponifikacije. Ovo je povratna ili reverzibilna reakcija.

                              - anorganski estri, glicerolski trinitrat

Pored organskih postoje i neorganski esteri a najpoznatiji je Glicerolski trinitrat (Nitroglicerin )

To je uljana tecnost koja pri slabom udaru lako eksplodira. To je posljedica hemijske reakcije pri kojoj se oslobađa velika kolicina energije uz nastanak dosta gasova. Nastali gasovi se naglo šire i izazivaju eksploziju.

 

21. Ugljikohidrati : - pojam,

Ugljikohidrati su spojevi biljnog i životinjskog porijekla koji u svom sastavu imaju C, H, O

Opća formula je Cn(H2O)n, H i O imaju isti omjer kao u vodi. Proizvode ih zelene biljke i neke alge procesom fotosinteze, iz CO2 i vode pomoću svjetlosti. Tako se energija sunčeve svjetlosti pohranjuje u obliku ugljikohidrata, energijom bogatih spojeva

                              - reakcija fosfosinteze

svjetlost

xCO2 + xH2O  (CH2O)x + xO2

                              - podjela

Dijele se na: monosaharide, oligosaharide i polisaharide.

 

22. Monosaharidi : - Šta su ? Podjela na osnovu funkcionalne skupine i na osnovu broja prisutnih C atoma.    

Monosaharidi - po građi najjednostavniji, hemij. reakcijama se ne mogu razgraditi na jednostavnije. Dijele se na: trioze, tetroze, pentoze i heksoze. Najvažnije su heksoze - C6H12O6. Sastoje se od 6 atoma C u molekuli, a to su glukoza i fruktoza.

                               - glukoza

Glukoza (C6H12O6) - grožđani šećer, aldoheksoza, bijela kristalna tvar, lahko rastvorljiva u vodi, nalazi se u svim slatkim plodovima (grožđe, smokve), "krvni šećer" zbog prisustva u ljudskoj krvi.

 

 

 

                               - fruktoza

Fruktoza (C6H12O6) - voćni šećer, ketoheksoza, nalazi se u nektaru cvjetova, biljnim sokovima, a ima je u zelenom lišću, voću i medu. Ulazi u sastav saharoze i nekih polisaharida.

 

23. Aminošećeri.

Aminošećeri - heksoze kod kojih je na drugom atomu C hidroksilna grupa zamijenjena sa amino

(-NH2) grupom, u organizmu se nalaze kao sastojci složenih proteina - glukoproteida. Najpoznatiji su: aminoglukoza i aminogalaktoza.

 

24. Disaharidi : - Šta su?

Disaharidi su organski spojevi u kojima su dvije monosaharidne jedinice medusobno vezane glikozidnom vezom.Dobro su rastvorivi u vodi i daju sladak okus. Monosaharidne jedinice se vezu medusono glikozidnim vezama.

       - tipovi vezivanja monosaharidnih jedinki, tip I i tip II, redukujući i neredukujući šećeri

Postoji α 1,4 glikozidna veza.Kod te veze se prvi, odnosno anomerni C atom jedne molekule vezuje sa 4. atomom druge molekule.Poslije te veze ostaje slobodna jedna aldehidna skupina i zato su spojevi sa ovom vezom REDUKUJUCI.

 Postoji i α 1,6 , kod koje se anomerni C atom jedne molekule vezuje sa 6. atomom druge molekule.Poslije ove veze NE ostaje slobodna nijedna aldhidna skupina,pa su zato spojevi sa ovom vezom NEREDUKUJUCI.

                         - laktoza

Laktoza (C12H22O11) - mliječni šećer, koji se sastoji od 1 molekule glukoze i 1 molekule galaktoze, u organizmu prelazi u glukozu, redukujući šećer, molekule glukoze i galaktoze su vezane preko glikozidne veze, nalazi se u majčinom mlijeku 3-7%, kao i u mlijeku svih sisara, dobija se iz mlijeka, nakon odvajanja masti ostaje surutka, iz koje se isparavanjem dobija mliječni šećer, manje je sladak od saharoze, upotrebljava se kao dijetalna hrana i kao hrana mladunčadima, s kvascem ne previre, laktozu razlažu fermenti raznih bakterija i nastaje mliječna kiselina.

                         - maltoza

Maltoza (C12H22O11) - sladni šećer, nalazi se u pivskom sladu, u crijevima nastaje kao produkt razlaganja šećera, u sastav ulaze 2 molekule glukoze.

                         - saharoza

Saharoza (C12H22O11) - neredukujući šećer, nastaje vezanjem molekule glukoze i fruktoze preko -OH grupa na anomernim atomima C, kuhanjem sa razblaženom HCl hidrolizuje se na osnovne sastavne dijelove - glukozu i fruktozu, hidrolizom daje invertni šećer - med (zakreće se i u lijevu i u desnu stranu), u prirodi je mnogo rasprostranjen, u većim količinama se nalazi u šećernoj trsci i šećernoj repi, iz njih se dobiva, nalazi se gotovo u svim biljkama u većim ili manjim količinama, dobro se rastvara u vodi, a slabije u alkoholu, koristi se u domaćinstvu, za izradu slatkiša i niza proizvoda u prehrambenoj ind., vještački med, sokovi, džemovi i td.

 

 

25. Polisaharidi : - Šta su?

Polisaharidi su organski spojevi građeni 10 – 100 monosaharidnih jedinica povezanih u jednu molekulu glikozidnim vezama. Hemijskim reakcijama se mogu razloziti na monosaharide. Netopivi su u vodi, nisu slatkog okusa, nemaju redukujuca svojstva.

                            - škrob

Škrob – polisaharid koji sluzi kao skladiste energije u biljkama

Cvrsta supstanca, djelomisno rastvorljiv u vodi

Sastoji od nerazgranatog polisaharida Amiloze i razgranatog polisaharida Amilopektina.

                            - celuloza

Celulozanajrasireniji organski spoj u prirodi

Glavni satojak biljnih celija. Ima je u drvima, pamuku...

Celulozna vlakna sastoje od paralelno povezanih polisaharidnih lanacavodikovim vezama.

Ne koristi se u ishrani.

                           - glikogen

Glikogen – nalazi u misicima i jetri. On je rezervni polisaharid životinja.Kada je u krvi nivo glikoze smanjen, onda se dio GLIKOGENA razradi u glikozu.

07.05.2009.

završni iz hemije - I dio

1. Šta je organska hemija? Šta proučava ?

Organska hemija je hemija ugljikovih spojeva.

 

2. Zajednička svojstva organskih spojeva !

·        Većina organskih spojeva ima nisku tačku topljenja što proizilazi iz slabih  međumolekulskih privlačnih sila zbog  male polarnosti njihoih molekula.

·        Većina organskih spojeva je nerastvorljiva u vodi jer su im molekule nepolarne građe

·        Organski spojevi sa polimernom strukturom, kao što je celuloza i sintetičke plastične mase, u vodi i organskim rastvaračima su nerastvorljivi.

·        Većina organskih spojeva je lako zapaljiva

·        Većina organskih spojeva ne disocira na ione

·        Većina organskih spojeva ne provodi struju u rastvoru kao ni u rastopljenom stanju

·        U sastav većine organskih spojeva ulaze C, H, N, O, S, P i halogeni elementi. Ostali elementi slabo ulaze u satav organskih spojeva.

 

3. Podjela organskih spojeva :

a) na osnovu funkcionalnih grupa

ALKOHOLI, ETERI, ALDEHIDI, KEONI, KARBOKSILNE KISELINE, ETERI, AMINI, AMIDI

b) na osnovu skeleta ugljikovih atoma

CIKLIČNI I ACIKIČNI

 

4. Hibridizacija : sp3, sp2, sp hibridne orbitale

Sp3

Prema Paulingovoj tepriji atom ugljika može apsorbirati određeni kvant energije, pri čemu jedan 2s elektron preskoči u praznu 2p orbitalu. U tako pobuđenom stanju atoma ugljika dolazi do miješanja 2s i 2p aomskih orbitala pri čemu se apsorbirana energija raspodjeli na sva  četiri elektrona u valentnoj ljusci.Kaže se da je došlo do sp3 hibridizacije, odnosno do mješanja jene s i i 3p orbiale. Pri tome nastaju četiri energijski jednake 2sp3  hibridne orbitale, usmjerene od središta prema uglovima tetraedra. Ugao 109,5˚.

Sp2

Atomske orbitale pobuđenog atoma mogu se hibridizirati i tako da dođe do mješanje jedne 2s i dvije 2p orbitale.Tada dolazi do drugačije raspodjele energije negu u 2sp3 i kaže se da je došlo do sp2 hibridizacije.odozgo prema dole elektronegativnost opada, dok u periodama od lijevo prema desno raste.2sp2  hibridne orbitale usmjerene su prema vrhovima istostraničnog  trougla i međusobno zatvaraju ugao od 120˚.

Sp

Atomske orbitale pobuđenog atoma ugljika mogu se hibridizirati i tako se apsorbirana energija raspojeli na dvije 2sp hibridne orbitale niže i dvije nehibridizovane 2p orbitale više energije. Hibridne sp orbitale međusobno zatvaraju ugao od 180˚.Međusobno okomite nehibridizirane 2p orbitale rasprostiru se okomito na pravc što ga čine 2p hibridne orbitle atoma ugljika.

 

5. Građa ugljikova atoma.

El. konfiguracija ugljikovih atoma u osnovnom stanju je 2s2p2 očekivali bi da ugljik čini dvije veze jer ima 2 nesparena elektrona  u 2p orbitali, međutim u većini org. Spojeva ugljik čini 4 kovalentne veze jednake jakosti. To znači da svaka od te 4 veze mora uključivati i jednu 2s orbitalu. Na  temelju mnogobrojnih ogleda došlo je do zaključka da su sve 4 veze jednake.

 

6. Kovalentna veza.

Najstarija je Luisova teorija hemijske veze. Temelji se na stvaranju stabilne el. konfiguracije plemenitog plina, tj. Stvaranju okteta elektrona u valentnoj ljusci atoma u vezi. Da bi ostvrili stabilne konfiguracije atomi ugljika po Luiovoj teoriji čine zajedničke el. Parove i tako su objašnjene hemijske veze u  malim molekulama.Imamo jednostruku, dvostruku i trostruku kovalentnu vezu.

 

7. Pojam δ – sigma i π – pi veze !

Sigma veza se uvijek ostvaruje preklapanjem orbitala koje leže na istom pravcu i da sigma veza ima cilindričnu simetriju.Oko sigma veze moguća je rotacija djelova nekih molekula.sigma veze nastaju kad dođe do preklapanja s i p orbitala, dviju p orbitala, s orbitala sa hibrihnim sp, sp2 i sp3 orbitalama  ili međusobno preklapanjem hibridnih orbitala.

 

8. Organske hemijske reakcije (supstitucija, eliminacija, adicija).

·        Supstitucija (lat. Staviti umjesto nekoga)

Atom ili skupina atoma u molekuli reakcijom supstitucije zamjeni se nekim drugima atomom ili skupinom atoma.

·        Eliminacija (odstraniti) - izlaženje manje molekule iz organskig spoja. Pri tom iz jedne molekule reaktanta nastaju dvije molekule produkata.

·        Adicija (zbrojiti)

U reakcijama adicije  molekula sa nezasićenim vezama veže atome ili molekulu na dvostruku vezu.

 

9. Definicija ugljikovodika. Podjela ugljikovodika.

Organske spojeve čije se molekule sastoje samo od ugljika i vodika  nazivamo ugljikovodici.

Djele se na zasićene ili alkane i nezasićene ugljikovodike.

 

10. Alkani : - imenovanje

Opšta formula alkana je CnH2n+2. Koristi se IUPAC- ova nomenklatura koja glasi:Prva četiri homologa imaju osnovicu naziva alkohola koji sadrže jednak broj C atoma dok ostali homolozi dobivaju nazive tako što se uzme osnovica naziva grčkog jezika za broj koji predstavlja broj C atoma(pentan, heksan…)

                    - hemijska svojstva alkana

Alkani vrlo teško stupaju u hemijske reakcije u običnim uslovima. Tako ne reaguju sa koncentrovanim kiselinama I bazama, oksadicionim sredstvima itd. Zbog toga su i dobili naziv parafini od latinskih rijeci: parum affinis-nedovoljnog afiniteta. Slaba reaktivnost alkana se objašnjava pomoću structure njihovih molekula. Naime veze u molekulu alkana su vrlo čvrste jer su nastale preklapanjem orbitala koje su povoljne za preklapanje. Energijs veze C-C iznosi 348 kJ/mol.  Alkani mogu tek reagovati na povišenim temperaturama, povišenom pritisku i uz prisustvo katalizatora. Reakcije:

-         Reakcija oksidacije(npr. Sagorijevanje nafte I njenih derivate, zemni plin…itd)

-         Reakcije halogenovanja(reakcije sa halogenim elementima F, Br, Cl, odvijaju se samo uz prisustvo svjetlosti pa se nazivaju fotohemijske reakcije)

-         Reakcije sulfonovanja i nitrovanja (atomi hidrogena se u alkanima mogu zamjeniti sulfo(-SO3) ili nitro(-NO2) gru   

-         Cikloalkani

Cikloalkani su karbohidrogeni kod kojih su C atomi vezani jednostrukom vezom, a molekuli su zatvorenog niza tj. Imaju cikličnu strukturu.  Mogu se izvesti iz alkana tako što se sa krajnjih atoma karbona oduzme po jedan atom hidrogena, a onda se nastale slobodne veze atoma C iskoriste za njihovo međusobno vezivanje, što uslovljava ciklizaciju molekula. Opšta formula je CnH2n.Imaju tetraedarsku konfiguraciju I dolazi do odstupanja tetraedarskog ugla. Nazivi se izvode iz naziva alkana sa istim brojem C-atoma, samo se dodaje prefiks ciklo.

-         metan,(CH4)

-         Metan je najvažniji alkan, nalazimo na mjestima gdje se vrši raspadanje biljnih organizama bez prisustva vazduha, u pijesku ispod vode u barama pa se naziva barski plin, nastaje prilikom ugljenisanja pa se i naziva rudarski plin, ind. se dobija direktnom sintezom C i O, lab. se dobija iz bezvodnog natrij - acetata;

-         etan (C2H6)

-         Etan se nalazi u nafti rastvoren i izdvaja se pri preradi nafte, koristi se kao pogonsko gorivo.

 

11. Alkeni : - imenovanje

Nazivi alkena se izvode po IUPAC-ovoj npmenklaturi iz anziva alkana, tako što se od alkana sa istim brojem C atoma odbija bastavak-an I doda nastavak –en.

 - hemijska svojstva alkena

Dvostruka veza je mnogo slabija od proste veze, pa ona uvijek prva stupa u hemijske reakcije. Dvostruka veza je kraća od proste veze. Svereakcije dvostruke veze reaguju na isti način a to je da dolazi so raskida pi veze.Svaki od atoma dobiva po jedan Slobodan electron tj. Dobiva po jednu slobodnu vezu.taj electron ili veza ostvaruje novu vezu sa drugim atomom ili atomskom skupinom. Karakteristične reakcije za dvostruku vezu ili alkenes u reakcije adicije.

                      - cikloalkeni

Cikloalkeni su karbohidrogeni koji imaju molecule ciklične strukture, a C atom čine jednu dvostruku vezu. Ako imaju dvije dvostruke veze onda su to ciklodieni, tri ciklotrieni itd. Sve što važi za cikloalkane veži za cikloalkene. Zbog prisutne dvostruke veze za cikloalkene su posebno značajne hemijske osobine – velika hemijska reaktivnost, što im omogućuje vrlo raznovrsnu primjenu u organskoj hemijskoj industriji.

                      - eten

Najednostavniji predstavnik alkena je eten C2H4. Eten I drugi alkeni u velikim koluičinam dobivaju se industrijskim krekingom nafte. Industrijsko dobivanje provođenje pare etil alkohola na temperature od 300 do 400˚ preko Al2O3 kao katalizatora. U molekuli etena ima 5 sigma i jedna pi veza. Eten je bezbojan gas slaba sladunjava mirisa, slabo se rastvara u void, lahko stupa u hemijsk reakcije. Reaguje sa vodikom, halogenim elementima, halogenovodoničkim kiselinama i oksidacionim sredstvima. Reakcije;

-         adicija vodonikom

-         adicija halogenim elementima

-         adicija hidrogenhalogenida

-         adicija sulfatne kiseline

-         oksidacija

 

 12. Alkini : - imenovanje

Alikini imaju opštu formulu CnH2n-n. Nazivi se izvode iz naziva alkana, tako što se umjesto nastavka –an dodaje nastavak –in. položaj trostruke veze se mora označiti u nazivu kao i položaju dvostruke veze kod alkena.

                     - hemijska svojstva alkina

Hemijske osobine su određene trostrukom vezom. Ova veza je kraća od dvodtruke što znači da je manje stabilna jer se jezgra jače odbijaju.veza pi se najlakše raskida pa to ukazuje da su alkini najreaktivniji karbohidrogeni.

                     - etin

Nema ga slobodnog u prirodi. Može se dobiti direktnom sintezom C i H;

2C + H2C2H2

Takođe se može dobiti iz kalcijkarbida CaC2, djelovanjem sa vodom:

CaC2+ H2OCa(OH)2 + C2H2

Eten je čist gas, ako je čist nema mirisa. Hemijski je vrlo reaktivan najvažnije reakcije etina su reakcije adicije.može reagovati I sa reakcijma supstitucije.Spajanjem dva molekula etina dobije se vinil-etin;

H-C≡CH-C+H-C≡C-H    H2CCH-C≡CH(vinil-etin)

Etin ima veliku primjenu, koja se zasniva na velikoj hemijskoj reakciji. Upotrebljava se za postizanje visokih temperature u aparatima za autogeno zavarivanje I sječenje metala.

 

13. Aromatski ugljikovodici : - Benzen (hemijska svojstva benzena).

Benzen - najjednostavniji član grupe aromatskih spojeva, pri sobnoj temperaturi je tekućina, karakterističnog i jakog mirisa, dober je rastvarač org. spojeva: masti, ulja, smola, kaučuka i td. Prvi put ga je sintetizirao Faradej, nezasićen ugljikovodik sa 6 C atoma, vrlo stabilan spoj. Njegove reakcije: halogeniranje, nitriranje, sulfoniranje i alkiliranje.

 - Derivati benzena i važniji ostali aromatski spojevi.

Nekondenzovani policiklički aromatski ugljikovodici su spojevi kod kojih su prstenovi benzena neposredno povezani jedan za drugi, a jedan takav je difenil.

Difenil (C6H5) - čvrsta supstanca, ne rastvara se u vodi, ima iste osobine kao i benzen.

Naftalen (C10H8) - sadrži dva molekula benzena koji imaju 2 zajednička C - atoma, bijela kristalna tvar, ne ratsvara se u vodi, dobija se iz katrana kamenog uglja.

 

14. Alkoholi : - svojstva alkohola

Zajednička karakteristika alkohola je da sadrže hidroksilnu grupu –OH. Prema položaju hidroksilnih grupa mogu biti primarni, sekundarni i tercijarni alkoholi. Prema broju hidroksilnih grupa djele se na jednohidroksilne, dihidroksilne, trihidroksilne i polihidroksilne.             

                       - metanol

Pod posebnim uslovima može se dobiti oksidacijom metana;

CH4 + O2 CH3OH

Najčešće se dobija sintezom CO i H2 na povišenoj temperaturi i pritisku uz prisustvo katalizatora;

CO + 2H2 CH3OH

Koristi se kao gorivo jer se pri sagorijevanju izdvaja velika količina toplote, dobar je rastvarač i vrlo je otrovan, izaziva trajno sljepilo, smrtna doza 30 ml.

   - etanol

Proizvodi se alkoholnim vrenjem voćnih plodova koji sadrže šećer;

C6H12O6 2C2H5OH + 2CO2

Može se dobiti sintetički, adicijom vode na eten na temperature od 300˚C pod velikom pritiskom uz prisustvo katalizatora;

Industrijski se etanol proizvodi adicijom vode na eten pri temperature od 200˚C I uz pritisak od 300 bara;

CH2CH2 + H2O CH3CH2OH

Neotrovan je u razumnim količinama pa je u sastavu svih alkoholnih pića. Koristi se kao organski rastvarač za dobivanje lijekova, eksploziva, kozmetičkih sredstava i dr.

                 

    - fenoli, aromatski alkoholi

To su hidrosilni derivati benzena, a to znači da u molekulu benzena jedan ili više atom ahidrogena zamjeni –OH grupama. Prema broju hidroksilnih grupa djele se na; monohidroksilne, dihidroksilne I polihidroksilne fenole.


 

07.05.2009.

Zavrsni iz fizike - II dio

v     Za šta nam služe kvantni brojevi?

Kvantni brojevi određuju stanje elektrona u atomu.

 

v     Navedi i definiraj sva četiri kvantna broja?

Glavni kvantni broj [n]-određuje poluprečnik kružnih putanja po kojima se kreću elektroni n=1,2,3

Orbitalni kvantni broj [l]-određuje prostorni oblik orbitale l=n-1

Magnetski kvantni broj [ml]-određuje usmjerenost električne orbitale u prostoru ml= - l do +l

Magnetski spinski kvantni broj [ms]-tumači el. spin ms=+-1/2

 

v     Šta je to Paulijev princip isključenja?

Paulijev princip isključenja je da u jednom atomu ni dva elektrona ne mogu imati sva 4 kvantna broja.

 

v     Šta je to LASER?

Laser je uređaj za dobivanje monohromatske svjetlosti vrlo velikog intenziteta.

 

v     Od čega se sastoji jezgro atoma?

Jezgro atoma se sastoji od protona i neutrona.

 

v     Šta su to nukleoni? (protoni i neutroni)

Protoni su pozitivno naelektrisane čestice a neutroni električki neutralne čestice i one se zajedno nazivaju nukleoni te čine jezgro atoma.

 

v     Šta je to maseni broj?

Maseni broj [A] je ukupan broj protona [Z] i neutrona [N].

 

v     Šta su to izotopi?

Izotopi su atomi s istim brojem protona a različitim brojem neutrona.

 

v     Šta je to defekt mase?

Defekt mase je razlika između zbira masa protona i neutrona u jezgru i mase jezgra.

 

v     Šta je to radioaktivnost?

To je zračenje koje bez ikakvih spoljašnjih izazivača jonizuje gasove, zarnjuje fotografske ploče i sl. Supstance koje emituju to zračenje su radij, polonij i sl.

 

v     Navedi tri vrste zračenja?

Tri vrste zračenja su: α, β i γ.

 

v     Kako smo definirali aktivnost radioaktivnog elementa A?

Aktivnost radioaktivnog elementa [A]  je brzina kojom se raspada radioaktivno jezgro i jednaka je broju raspadnutih jezgara u jedinici vremena.

 

v     Koje procese nazivamo nuklearne reakcije?

Nuklearne reakcije su procesi koji nastaju bombardovanjem jezgra atoma s projektilima.

 

v     Šta je to nuklearna fizija?

Nuklearna fizija je nuklearna reakcija u kojoj dolazi do cijepanja teških jezgara na dva približno jednaka dijela.

 

v     Šta je to nuklearna fuzija?

Nuklearna fuzija je proces spajanja lahkih atomskih jezgara u teška pri čemu se oslobađa velika količina energije.

 

v     Definiraj debroljevsku talasnu dužinu?

Debroljevska talasna dužina čestica je λ=h/mv  gdje je m-masa čestice, v-brzina lestice i p-količina kretanja čestice.

 

v     Materija je dualističke prirode.Objasni?

Materija je dualističke prirode tj. talasno-korpuskularne jer svaki elektromagnesni talas je u isto vrijeme i snop fotona, a svakom fotonu pripada odgovarajući talas. A su talas i čestica dva načina na koje se očituje materija.

 

v     Šta je to princip neodređenosti?

Princip neodređenosti je proizvod neodređenosti položaja čestice Δx i neodređenosti njene količine kretanja Δp mora biti veći ili jednak Planckovoj konstanti  Δp Δx » h/2π

 

v     Šta su to elementarne čestice?

Elementarne čestice su čestice koje se ne sastoje od još prostijih čestica.

 

v     Svaka čestica ima svoju antičesticu.

 

v     Navedi koja su to osnovna međudjelovanja u prirodi?

Gravitaciono, elektromagnetsko, slabo nukelearno i jako nuklearno.

 

v     Kako glasi Hablov zakon?

Brzina udaljavanja galaksija je proporcionalna njihovoj udaljenosti. v=Hd

 

v     Šta su to crne rupe?

Crne rupe su prostor gdje postoji samo gravitacija, koje ništa ne zrače i koje zarobe i svjetlost.

 

v     Navedi dva postulata Specijalne teorije relativnosti (STR)?

U svim inercijalnim sistemima važe isti fizički zakoni

Brzina svjetlosti u svim inercijalnim sistemima je jednaka i neovisna od kretanja sistema

 

v     Šta je to neinercijalni sistem referencije (NSR)?

Sistem referencije koji se kreće ubrzano u odnosu na inercijalni sistem naziva se neinercijalni sistem referencije.

 

v     Šta je to inercijalni sistem referecije (ISR)?

Inercijalni sistem referencije je sistem referencije koji se kreće ravnomjerno pravolinijski ili miruje.

 

v     Navedi četiri posljedice teorije relativnosti (STR)?

Istovremenost događaja

Sabiranje brzina u STR

Dilatacija vremena

Kontrakcija dužine

 

07.05.2009.

Zavrsni iz fizike - I dio

v     Definiraj Columbov zakon?

Sila uzajamnog djelovanja dvije tačkaste količine elektriciteta direktno je proporcionalna tim količinama elektriciteta, a obrnuto proporcionalna kvadratu njihove udaljenosti  F=k q1q2/r2

 

v     Šta je to električno polje?

Prostor oko naelektrisaong tijela u kojem se očituje djelovanje na druga naelektrisana tijela zove se električno polje.

 

v     Definiraj zakon održanja količine elektriciteta?

Algebarski zbir naelektrisanja u izolovanom sistemu je konstantan.

 

v     Navedi dva Kirchoffova pravila?

Zbir jačina struja koje utiču u jedan čvor jednak je zbiru jačina struja koje izlaze iz čvora.  ΣI=0

Algebarski zbir svih elektromotornih sila u zatvorenoj strujnoj konturi jednak je zbiru svih padova napona u toj konturi.   Σε=ΣRI

 

v     Šta je to električna struja?

Električna struja je usmjereno kretanje električnih čestica.

 

v     Jedinica za jačinu električne struje je amper.

 

v     Kako definiramo jačinu električne struje?

Jačina električne struje brojno je jednaka količini elektriciteta koji protekne kroz presjek provodnika u jedinici vremena.  I=q/t

 

v     Navedi dva načina vezivanja električnih otpornika i objasni pojedinosti?

Serijsko vezivanje – kraj jednog otpornika vezemo za pocetak drugog, kroz otpornike protiče ista struja I=const. i ukupan pad napona jednak je zbiru padova napona  R=R1+R2+R3

Paralelno vezivanje – U=const. a struja se grana te je  I=I1+ I2 +I3    i 1/R=1/R1+1/R2+1/R3

 

v     Ohmov zakon za cijelo strujno kolo  glasi, napiši značenje svake oznake?

Jačine električne struje u provodniku direktno je proporcionalna naponu na njegovim krajevima,a obrnuto proporcionalna njegovom otporu. I=U/R  à

I-jačina el. struje, R-el. otpor provodnika, U-napon.

 

v     Od čega zavisi električni otpor provodnika, napiši relaciju.

Električni optor provodnika zavisi od njegove dužine l, poprečnog presjeka s i specifičnog otpora.  R=ρ l/

 

v     Definiraj elektromotornu silu?

Elektromotorna sila izvora struje brojno je jednaka radu spoljašnjih sila za prenošenje jediničnih količina elektriciteta s nižeg na viši potencijal. ε=A/q

 

v     Čemu je jednaka jačina struje u zatvorenom kolu?

Jačina struje u zatvorenom kolu proporcionalna je elektromotornoj sili izvora, a obrnuto proporcionalna zbiru svih otpora u kolu.  I=ε/R+r

 

v     Definiraj rad električne struje?

Rad električne struje jednak je proizvodu napona, jačine struje i vremena proticanja. A=UIt

 

v     Definiraj snagu električne struje

Snaga el. struje  jednaka je proizvodu napona i jačine struje    P=UI

 

v     Definiraj Joule-Lentzov zakon?

Oslobođena količina toplote u porovodniku jednaka je proizvodu otpora provodnika, kvadrata jačine struje i vremena proticanja.  Q=RI2t

 

v     Kroz šta se prostire magnetno polje?

 

 

 

 

v     Šta je to gustina magnetnog fluksa i od čega zavisi?

Gustina magnetskog fluksa(B) brojno je jednaka magnetskom fluksu po jedinici površine B=Φ/s

 

v     Od čega zavisi jačina magnetnog polja?

Jačina magetnog polja H zavisi od magnetne inudkcije i permaebilnosti sredine.

 

v     Naelektrisane čestice u kretanju proizvode Magnetno polje.

 

v     Uporedi silnice električnog polja i magnetnog polja, po čemu se razlikuju?

Silnice magnetskog polja su zatvorene linije.

 

v     Šta je to solenoid?

v     Solenoid je zavojnica(sačinjena od više kružnih navoja).

 

v     Šta je to elektromagnet?

Elektromagnet je solenoid s jezgrom od mehkog željeza.

 

v     Definiraj Lorentzovu silu?

Lorentzova sila dejluje na naelektrisane čestice u kretanju. Ako se kreće brzinom v okomito nalinije sila njen iznos je  F=qvB

 

v     Definiraj Amperovu silu!

 

 

v     Definiraj Faradeyev zakon?

Indukovana elektromotorna sila u provodnoj konturi proporcionalna je brzini kojom se mijenja magnetski fluks kroz površinu koji ona ograničava ε= - ΔΦ/Δt 

 

v     Šta je to naizmjenična struja?

Električna struja čija se jačina i smjer periodično mijenjaju u toku vremena naziva se naizmjenična struja

 

v     Uređaji pomoću kojih se povećava ili smanjuje naizmjenični napon nazivaju se ampermetri i voltmetri.

 

v     Šta su to elektromagnetne oscilacije?

Elektromagnetske oscilacije predstavljaju naizmjenično pretvaranje energije el. polja u enregiju magnesnog polja i obratno.

 

v     Definiraj elekromagnetni talas?

Proces širenja promjenjivog elektromagnetskog polja kroz prostor naziva se elektromagnesni talas.

 

v     Šta je to transverzalni elektromagnetni talas?

Svjetlost je transverzalni elektromagnetski talas.

 

v     Kako izračunavamo talasnu dužinu svjetlosti?

 

 

 

 

 

v     Šta je to spektar elektromagnetnih talasa?

Raspon mogućih talasnih dužina i frekvencija elektromagnetnih talasa naziva se spektar elektromagnetnih talasa.

 

v     Šta je to fotometrija?

Fotometrija se bavi mjerenjem jačine vidljive svjetlosti koju svjetlosni izvori emituju u prostor, kao i veličine povezane s tom jačinom.

 

v     Kakva je priroda svjetlosti?

Priroda svjetlosti je dualistična tj. talasna i korpuskularna.

 

 

v     Od čega zavisi osvijetljenost?

Osvjetljenost zavisi od svjetlosnog fluksa koji pada na neku površinu i te površine.

 

v     Od čega zavisi jačina svjetlosti?

Jačina svjetlosti nekog svjetlosnog izvora zavisi od svjetlosnog fluksa koji taj izvor zrači i od jediničnog prostornog ugla.

 

v     Definiraj indeks prelamanja?

Indeks prelamanja neke sredine je odnos brzine svjetlosti u vaakumu i u toj sredini n=c/v

v     Navedi četiri zakona geometrijske optike?

Zakon pravolinijskog prostiranja svjetlosti

Zakon nezavisnog prostiranja svjetlosnih zraka

Zakon odbijanja svjetlosti

Zakon prelamanja svjetlosti

 

v     Navedi tri pojave koje dokazuju da je svjetlost talasne prirode?

 

 

 

 

 

 

v     Definiraj toplotno zračenje?

Toplotno zračenje je kada zagrijano čvrsto tijelo zrači elektromagnesne talase.

 

v     Koja su to dva zakona zračenja crnog tijela?

Wienov zakon – talasna dužina na kojoj je intenzitet zračenja maksimalan, obrnuto je proporcionalna apsolutnoj temperaturi. Λ=b/T

v     Stefan-Boltzmanov zakon – ukupni intenzitet zračenja idealnog crnog tijela proporcionalan je četvrtom stepenu temperature. I=σT4

 

v     Kako je glasila Plancokva hipoteza o kvantima?

Energija se ne emituje kontinuirano već diskontinuirano u određenim konačnim iznosima – kvantima.

 

v     Definiraj Planckov zakon zračenja?

Ukupna emitovana energija jednaka je cjelobrojnom umnošku energije jednog kvanta E=nhf  

 

 

v     Šta je to fotoelektrični efekat?

Fotoelektrični efekat je pojava emisije elektrona s površine metala kada se obasja svjetlošću.

 

v     Definiraj Einsteinov zakon za fotoelektrični efekat?

Energija fotona se utroši na izlazni rad i kinetičku energiju izbijenih fotoelektrona. hf=A+Ek      [  Ek=mv2/2 ]

 

v     Šta je to granična frekvencija?

Granična frekvencija je minimalna frekvencija koju svjetlost treba imati da bi došlo do izbijanja elektrona.

 

v     Navedi barem dva modela atoma ?

Ruthefordov i Bohrov model atoma.

 

v     Objasni Rutherfordov model atoma?

Prema Ruthefordovom modelu, atom se sastoji od jezgra koje je pozitivno naelektrisano i omotača u kojem kruže elektroni velikom brzinom.

 

 

v     Objasni Bohrov model atoma?

Objavio/la blablobla u 23:11, 0 komentar(a), print, #

<< 05/2009 >>
nedponutosricetpetsub
0102
03040506070809
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31

MOJI LINKOVI

MOJI FAVORITI
-

BROJAČ POSJETA
134745