pomoc drugacicima iz PBGS

Dobrodošli na moj blog

10.11.2008.

skripta iz muzickog

OPĆE KARAKTERISTIKE BAROKNE UMJETNOSTI

Prelaz iz XVI.u XVII. Stoljece predstavlja prekretnicu u muzičkoj umjetnosti.Posebno su zanimljive podudarnosti:iste godine 1594.,umiru Palestrina i Orlando di Lasso,najveći majstor polifonije tog vremena,a tri godine kasnije izvodi se prva opera "Dafne"-kompozitor Jacopo Peri,koja se kao novi umjetnički rod suprostavlja starom,pomažući da se glavno zanimanje muzičkog doživljaja prebaci sa duhovnog na svjetovno.

Subjektivna osjećanja,da bi se mogla izraziti,tražem veću preglednost i jasnocu,pa se javljaju nova sredstva-monodija uz pratnju,ali i mjesto gdje će se prikazati,a to je scena.Tako opera postaje nosilac baroknih težnji.Pored opere veliki znacaj imaju i drugi oblici muzičke umjetnosti i to vokalno-instrumentalni: oratorij i kantata i instrumentalni:svita,sonata i koncert.

Veliki značaj dobija monodija u kojoj vlada melodija uz instrumentalnu pratnju.Melodija je pokretna,a oslonac za kretanje melodije i njeno razumjevanje se dobija u harmonskoj podlozi(akordi kao stubovi monumentalnih građevina.,koja se daje tako da se ispisuje najdublji ton akorda,a ostali su predstavljeni brojkama tzv.generalbas koji se odnosi na dionice sa tipkama (orgulje,čembalo,klavikord),a budući da se svira neprekidno nazivali su ga continuo.Pojavljuje se tzv.,koncertantni stil koji se odnosi na skupno muziciranje vokalnog i instrumentalnog tipa u kojem je naglaseno načelo natjecanja glasa ili instrumenta,nasuprot dsrugom.

Barokna ritmika je preglednija,ritmički motivi jasniji,taktne crte su jasno upisane i izvodžaci mogu precizno muzicirati.

Harmonija koja je ranije bila kolebljiva sa miješanjem starocrkvenih modusa i tonalnosti,postupno postaje izrazitija tonalna,i učvršćuje se kroz dur-mol sistem cime se jasno izražava tonalna harmonijska koncepcija.

U težnji da se objasne povezanost muzike i života,nastale su nauka o afektima i nauka o figurama.

Nauka o afektima(Ramos de Pareja,Zarlino,Rene Descartes),odražava racionalistička gledista,kako se uz pomoć muzike mogu pobuditi pojedini afekti od kojih su  osnovni:tuga,radost,ljubav i mržnja.

Npr.tuga se prikazuje sporim tempom i malim intervalima,radost ce se dočarati brzim tempom i velikim intervalima,ljubav umjerenim tempom,malim intervalima,a mržnjazahtijeva brz tempo i velike intervale.

Nauka o figurama (muzicki pomaci i postupci)proucava i preporučuje one koji su adekvatni za jasnije profiliranje razlicitih dusevnih stanje.Racionalističke smjernice u ovoj nauci povezuju retoriku,muziku i poeziju,tražeci muzicke ekvivalente za govorne figure kojih je bilo mnogo.Teoretičari su izgradili čitav rječnik muzičkog govora koji je povezivao tekst i muzička kretanja.

U baroku se intenzivno razvija i razgraničava muzika za instrument.

U Veneciji se otvara prvo javno pozorište u italiji(4.decenija 17.st.najprije se javlja privatna a zatim i pozorišna).Barok je trajao 150 godina od 1594.-1750.godine,kada je umro najveci majstor baroka Bach.Ovaj period bio je ispunjen djelatnošcu bogatog niza muzičara.u opsežnoj studiji-djela Music in the Baroque Era(New York 1947),M. Bukofzer predlaže podjelu na tri odsjeka:rani,srednji i kasni barok.

U ranom baroku preovladava snažna subjektivna interpretacija teksta.harmonija je pretonalna,dominira vokalna muzika.

U srednjem baroku razvija se stil tzv."bel canto" u operi i kantati sa podvojenošću izmedju arije i recitativa.Stari načini ustupaju mjesto duru i molu.

U kasnom baroku tonalitet  dur i mol su ućvrsceni,razradjuje se koncertantni stil,a snjim i isticanje barokne motoričnosti.Instrumentalna muzika vlada nad vokalnom.

Muzički  stilovi su u tom periodu nazvani stil antico-koji je bio primjenjivan na muziku Palestrinog stila.Prima pratica koji se odnosi i na Klaudija Monterverdija-prvi nacin komponovanja prema strogim kontrapunktskim pravilima i tzv.seconda pratica,gdje se prvenstveno daje muzickoj deklamaciji,gdje su pravila u drugom planu.Izraz stil povezivao se i uz sve tipove recitativa,od kojih se u literaturi  koja e bavila njihovim analiziranjem spominju:stille narrativo,koji podrazumjeva prirodni deklamacijski tok koji je blizak govoru,stille narrativo,koji je muzicki nesamostalan,a dolazi do izrazaja na mjestima gdje se u scenskom djelu opisuje znacajna vijest koju donosi neki glasnk,stille esperessivo,koji unosi u recitativ melodijski izrazajnije elemente,i stille reppresentativo,koji j e ozivljen dramatskim elementima,dusevnim stanjema licnosti koja ga donosi.

OPERA U XVII STOLJEĆU

Opera,kao najsloženije muzicko-scensko djelo nije se pojavila naglo.U njoj se primjenjuju novi monodijski principi i specificna sadrzajnost vezana za novo vrijeme.Sveta prikazanja-misteriji,kao i majske predstave-maggi u 15.st.,bile su veoma popularne u Italiji.Karakterizirala ih je jednostavna melodija sa strofama od 4 stiha,najčesće bez instrumentalne pratnje,ili povremeno na violini i basu,plesne tacke u međučinovima koje su znale biti duze od cinova,i upotreba strojeva-machine,kojom su ostvarivani najraznovrsniji scenski efekti.Pojavljuju se pastorali,sentimentalne pozorisne idile,u kojima muzika potencira lirske elemente pastoralnih motiva.Prisutna je mitoloska građa.

I u okviru polifonije osjeca se potreba da se zamrseno polifono tkivo pojednostavi,koja je uglavnom ostvarena  na podrucju madrigala i od tog momenta kada u njega ulazi instrumentalna pratnja kao njegov sastavni dio.To se događalo i kod solistickog pjevanja uz pratnju lutnje.Dramsku individualizaciju poteebnu operi dali su dramatski madrigali-komedije u kojima je ulogu likova nosio hor.Problem libreta-sadrzaja opere rijesili su firentinski aristokrati i usli u muzicku tradiciju pod nazivom Camerata iz firence.Jednostavnost pjevne linije ,plesne tacke i recititatinvost su elementi iz kojih ce biti izgrađene prve muzicke scene,smjestene u mitskom ambijentu.Takva je i prva opera Dafne kompozitora Jacopa perija i opera Euridice,koja je u cjelosti sacuvana. Tvorcem opere se smatra Claudio Monteverdi.On u svojim djelima primjenjuje polifoniju,te madrigale koji su bazirani na podrucju nove monodicke koncepcije gdje uvodi instrumentalnu pratnju.Sacuvana djela su:Orfej,Arijadna,Odisejev povratak i Krunidba Popeje.

Operskom izrazu svoj pecat dao je i rim gdje se uvode melodijski pjevni odlimci koje njihovi kompozitori nazivaju arijom.Princevi barberini otvorili su u svojoj palaci veliku pozorisnu  dvoranu gdje je izvedena "Duhovna opera" ''sveti aleksej'',kompozitora Steffana Landija.Znacajna je po nastanku uvertire italijanskog tipa sa stavovima:brzi,polifoni stavak-polagani stavak-brzi,koje su izvodile prije svakog čina.Tu se pojavljuje i balet i muzicki humor,a takodjer i prvi put muska glavna uloga povjerena kastratu-sopran glasu.Doprinos Venecije u daljnjem razvoju opere prvenstvenoje u učešću masa u pozorišnom životu,sto je omoguceno otvaranjem prvog javnog pozorista 1637.godine.U istom periodu se razvija i kantata kao vokalno-instrumentalni oblik kamerno-koncertnog karaktera koja pada pod utjecaj bel canta.Arije koje su melodične,čak i vise nego sto je potrebno,ukrasene i to sa usitnjenim notnim vrijednostima tzv.instrumentalizacije vokalnih dionica karakteristicne su za Allesandra Stradellu,koji je jos pored opere,prvi komponovao serenate-polukantate,poluopere za nekoliko pjevaca  i manji instrumentalni sastav,za posebne prilike:dvorske proslave sa skromnom scenografijom.U razvoju Napuljske opere  posebno znacajnu ulogu su odigrali kompozitori Allesandro Scarllatti,Giovanni Battista Pergolesi i Domenico Cimarosa koji su stvarali prvenstveno komične opere-opere buffo.Osnovni element opere serie(ozbiljne) bio je diptih:recitativ+arija.

U Francusskoj  je postojala takodjer i ranija veza  poezije i tona kroz narodne komedije.Muzicari i pjesnici postepeno izbacuju recitacije u korist pjevnog teksta.Prvi komad slican operi bio je pastorala italijanskih kompozicija pod nazivom prva muzicka komedija nakon koje se osnivaju operne akademije.nacionalna francuska opera vezuje se Jean-Baptiste Lullyja.Tematika opere bila je mitoloska.najpoznatiji su:Alceste,Armida,Roland,Tezej,Perzej.Primjenjuje cesto hor i instrumentalne odlomke,te uze vokalne ansamble.

Jean Phillipe Rameau ( Žan Filip Ramo),je napisao traktat o harmoniji kao nauci značajnoj za komponovanje.Komponovao je oko 30 nuzičkih djela.U vrijeme nastajanja komične opere se ističu sva kompozitora:Andre M Gretry sa operama:''Karavana iz kaira'',''Rikard lavljeg srca'',i Jean Jaques Rousseau sa operom ''Seoski vrač''.

Opera u Engleskoj razvija se iz muzičkih tačaka umetnuih između i u toku činova šekspirovih djela.Tu su i maskerade sa plesom ipjesmom,kao i muzika za lutnju gdje se naglasava melodijska linija.Najznacajniji kompozitor je Henry Purcell (Henri Persl),koji komponuje pravu operu:''Didona i Enej'',''Indijska kraljica'',''Kralj Arthur''.Opera u Njemačkoj i Austriji bila je pod uticajem italijanske opere.Prihvatili su italijansku kulturu i izvodili su operu na italijanskom jeziku.Hambursko pozoriste je drugo javno pozoriste u Evropi nakon Venecijanskog,djelovalo je cetvrte decenije 19.stoljeca.Među kompozitorima ističu se:Reinhard Keiser:''Hamburski sajam'' i ''Jodelet'',te Georg Phillip Telleman.Razvoj komične opere zasluga je Fridriha Velikog  u Berlinu.Dok je na opersko stvaralastvo djelovala prvensteveno feudalna klasa,na druge oblike umjetnosti djelovala je crkva.Nastaje novi oblik oratirij na kojem su se isticali svetovni elementi sa podrucja operskog stvaralastva-recitativ i ariozo.U italiji se najprije razvio narodni oratorij koji je nastao od laude(obrađene narodne duhovne pjesme na narodnom jeziku),a umeću se i dijalozi između pojedinih lica.Oratorij latino ( latinskom jeziku) razvio se na temelju pasije i polifonih moteta sa dijaloskim odlomcima.oratorij se razvija u italiji gdje istaknjuto mjesto ima kompozitor Đakomo Krisimi i Alessandro Scarlatti i u Njemackoj.Najistaknutiji kompozitor je Janrih Šic.Njegove pasije su tzv.dramatske pasije,gdje se objedinjuju elementi polifonije i monodije.Tada je nastala i koralno-koncertnacrkvena muzika i koralna kantata.

Kantata je također vokalno-instrumentalna forma koja se neposredno razvila iz renesansnog moteta.On je u odnosu na oratorij manjeg opsega,ima pretežno lisrki karakter,ali se takodje sastoji od niza arija,recitativa horskih i orkestarskih tačaka.

Pasija je vrlo slična oratoriju,ali se njen sadržajni osnov ograničava samo na izvođenje biblijskog prikazivanje Kristove muke.

Duhovna muzika u Engleskoj i Francuskoj nije se tako snažno manifestovala u pravcu nastanka oratorija,nego njegovanja moteta i psalme,koji se načinom izvodjenja priblizuje kantati.

INSTRUMENTALNA MUZIKA

Instrumentalna muzika u 16.st. počinje da živi novim samostalnim životom.,čiji je tok i razvoj uslovljen operom,kontrastima polifonije i monodije.U djelima J.S.Bacha polifonije je doživjela svoj neslućeni vrhunac koji kasnije nikad nece dostici.Monodija utiče na razvijanje novih oblika i sadrzajnosti.nastaju nove koncertne forme-suita,sa karakterističnim plesnim ritmovima,koji vuku porijeklo iz građanske i dvorske svakodnevnice,kao i sonata koja ima veliku životnu snagu.Kako je improvitacija u vokalnoj muzici imala važnu ulogu i omogućavala slobodu interpretacije pjevaču,ovo se prenosi i na insrumentalnu muziku paralizatori continua na orguljama,na temelju generalbasovih brojkiizvode akorde.U kompozicijama varijacijskog tipa pojedini su stavci bili određeni s ''ad libitum'',sto je značilo da ih izvođač može po volji izostaviti.

SUITA-znači slijed,niz karakterističnih instrumentalnih stavaka,izrazito ritmičkog karaktera,pri čemu je svaki stavak zapravo jedan određeni ples.Postojale su orkestarske suite za vece instrumentalne sastave,ili za pojedine instrumente,posebno čembalo,a imale su kozmopolitsko obilježje,jer su nastale na osnovu zbornika plesova u kojem su plesovi iz raznih krajeva.Plesovi su se izvodili u prarovima i povezivali po principu ritmičkog i dinamičkog kontrastiranja.barokne suite za vece sastave-orkestarske,nazivaju se partitama.

SONATA-pisana je pretežno za gudačke instrumente uz pratnju continua i to za 2 violine i continuo.Tom sastavu se dodaje i viola da gamba,odnosno violončelo koji udvostručava basovu dionicu na continuu.Sonate za takav sastav su se nazivale trisonate.

U Italiji se sonata razvijala u dva oblika:sonata da chiesa-crkvena i sonata da camera-kamerna sonata.U baroknoj sonati osjeca se binarna simetrija,ne samo u poretku stavova nego i po unutrasnjoj konstrukciji.

KONCERT-najmladja barokna instrumentalna forma koristi monodiju i izdvajanje vodeceg glasa u vokalnoj muzici i analogno njoj donosi izdvajanje jednog instrumenta,prepustajuci vecem instrumentalnom ansamblu ulogu pratnje.To je bilo omoguceno izradom violine i gudackih instrumenata,cuvenih majstora Amattija,Stradivarija i Guarnerija.Na prelazu u 18.st.iskristalisali su se concerto simfonia za orkestar gdje ioline imaju istaknutiju ulogu,concerta grossa,gdje se manja skupina izvođača nazvana concertino suprostavlja vecoj skupini instrumenata nazvanoj concerto grosso.postepeno se broj manje skupine izvođača smanjuje do jednog soliste,čime nastaje solistički koncert.Postoje i oblici u kojima variranje ima izuzetnu ulogu,kao sto su:chaconna,pascaglia,ricercare,canzona,te preludij i tokata.

Fuga je najsloženiji oblik barokne muzike polifonog karaktera,građena na principu imitacije,a pisana za dva ili vise glasova.Ima tri dijela:ekspozicija,razvojni dio i zavrsni dio gdje se tema ponovo javlja u svim dionicama,ali često tako da u drugoj dionici nastupa prije nego sto je do kraja izvedena u prethodnoj.To se naziva streta,sto znaci zbijen.Najznacajnije ima na području instrumentalne muzike za gudačke instrumente je Arcangelo Corelli.Trazio je mogućnosti sviranja na violini sto slicnije ljudskom gasu.

Među kompozitorima,prvenstveno muzike za čembalo i orgulje,u Italiji se naročito istakao Gerolamo Frescobaldi(Đirolamo Freskobaldi),izuzetni orguljaš crkve sv.Petra u Rimu.Napoznatiji majstor italijanske muzike u prvoj polovini 17.st.bio je Antonio Vivaldi.Ostavio je veliki broj kompozicija i to ne samo instrumentalne muzike nego i crkvene muzike,a značajne su mu i opere.

U Njemačkoj instrumentalnoj muzici razvija se prvenstveno duhovna muzika te se muzika za orgulje razvija u obliku koralne partite.U Francuskoj najznačajniju ulogu ima muzika za klavsen,orgulje i lutnju,gdje je najveci predstavnik Francois Couperin,a u Engleskoj Henryx Purcell.Kulturno-umjetnički život 18.st.uglavnom se razvijao pod uticajem prosvjetiteljstva.Giganti muzičke umjetnosti,čiji su likovi i stvaralastvo obilježili Barok kao umjetnički pravac su:Georg Friedrich Handl i Johann Sebastian Bach.

G.F.Handl je dijete iz porodice u kojoj nema muzičara,muzika mu ima internacionalni karakter,asimilirao tekovine italijanske,fracuske i objedinio ih sa njemackim.napisao je 40 opera,oratorije i orkestarska djela od kojih su najpoznatiji ''Muzika na vodi'',i ''Muzika za vatromet''.

J.S.Bach je najistaknutiji član porodice muzičara,njegova se djela nadovezuju na njemačku kulturnu bastinu,stvarao je instrumentalnu muziku,klavirske kompozicije,oratorije,dvije pasije po Ivanu i Mteju te orkestarska djela(svite i branderbuski koncerti).

Kao sto je krajem 16.st. monodija preuzela mjesto vokalne polifonije ovog stoljeca,tako se umjesto teske i monumentalne polifone umjetnosti sada pojavljuje tzv.galantni stil-nova monodija-vedra,graciozna,izrasla iz shvačanja i mentaliteta Rokokoa.

BAROKNA MUZIKA U JUŽNOSLOVENSLKIM KRAJEVIMA

Dostignuća muzičkog baroka nasla su odjek u jožnoslavenskim zemljama najprije u Dalmaciji,Hrvatskoj i Sloveniji.U Dalmaciji su djelovali kompozitori:Ivan Lukačić i Vinko Jelić.Ivan Lukačić učio je muziku u Italiji,djelovao u Splitu kao horovođa i orguljaš u katedrali.Djelo SAKRE KANCIONES (svete pjesme) je zbirka od 28 moteta.

Vinko jelić skolovao se u Gracu,a djelovao u Alzasu.Djelo PARNASIJA MILICIJA (nebeska vojska) sadrži duhovne koncerte odnosno motete.ARION PRIMUS I ARION SEKUNDUS-moteti od 1-4 glasa uz pratnju kontinua,također su duhovni koncerti.

U sjevernoj Hrvatskoj nastala je zbirka crkvenih pjesama podijeljena u 8 dijelova-nepoznatog autora pod nazivom KITARA OKTOKORDA.Tu se nalaze napjevi na latinskom i orginalne narodne melodije sa crkvenim tekstom.

Najpoznatiji je Janez Krstnik,koji je pisao balete i sonate.

BOSNA I HERCEGOVINA

U skolama na ovom području koje su bile konfesionalne,muzika je imala odgovarajući značaj.Da je postojalo interesovanje za muziku,svjedoči rukopis na arapskom jeziku pod nazivom ''Adwar'' (u prevodu-arije),sacuvan u Sarajevu u orujentalnom institutu.To je teorija muzike od nepoznatog autora.

NARODNA MUZIČKA TRADICIJA GRADSKE SREDINE,SA POSEBNIM OSVRTOM NA SEVDALINKU
 

Za vrijeme turske vladavine stanovnistvo Bosne i Hercegovine bilo je pod utjecajem Bliskog Istoka.Govoreci o raznim oblicima duhovne i svjetovne muzike koji su preneseni,Cvjetko Rihtman navodi mnogobrojne instrumente,kao sto su:tambura,saz,šargija,bugarija,karaduzen,zurna,zile,borije,naj,koji su preuzeti i zadrzani u praksi.Češki muzičar,melograf Ludvik Kuba zabilježio je 1125 tekstova pjesama iz BiH,sa zapisima njihovih napjeva,od kojih je najpoznatija Pjesme južnih Slavena i muhamedanstvo.Navodeci značaj upliva istočnjačke islamske kulture na pjesmu Južnih Slavena,naveo je da je ''evropsko muhamedanstvo procvalo u svom najsavrsenijem vidu i ljepoti gdje je stvorili svoje čudne osobenosti''.Jedan od oblika sporazumjevanja u ovom načinu upoznavanja bila je i sevdalinka,kojom su se sa unutrašnje strane avlijskog zida djevojaka odgovaralo na izazov pjesmom sa spoljašnje strane.Za muškarca su svi putevi bilo slobodni i otvoreni.Spomen o glumačkoj družini Alibega Pavlovića potvrđuje činjenicu da su bosanski feudalci i poslije svog prelaza na islam,održavali domaću kulturu i umjetničku tradiciju.Alibeg Pavlović njegovao je u svom dvoru muziku i glumu

Sevdalinka se nastavila na oblike stiha i lirske modele koji su postojali u usmenoj tradiciji stanovnistva Bosne i Hercegovine i prije prihvatanja islama.Ona je u metričkom pogledu raznovrsna i pojavljuje se u sest metričkih jedinica.Neke sevdalinke su sačuvale teme o ranijim vjerovanjima u mitološke sile,pojedine oslikavaju ostatke srednjovjekovnih običaja.

U gradovima na određenim godišnjim sajmovima održavale su se narodno-vjerske svetkovine,na kojima su se susretali putnici iz raznih krajeva i vrsila razmjena različitih oblika usmene književnosti.Osim brojnih sevdalinki sa lokalnim obilježjima,osnovom ove lirske vrste može se smatrati i manji broj ljubavnih pjesama koje se pjevaju u trecem licu koje odlikuje naglaseno ljubavno osjećanje,obilježeno turcizmom sevdah(ljubav,zanos,ljubavna čežnja),prema kojem je ova pjesma i dobila ime.To su lirski monolozi,momački ili djevojački zbog samoće,ili su to usklici poletnog osjećanja ljubavne radosti pred ljepotom dragog bića.Pjevalo se bez pratnje ili uz pratnju raznih vrsta tambure ili zičanog instrumenta.U gradskoj tradiciji termin ravno ili poravno pjevanje odnosi se na određenu melodijsku strukturu napjeva na kojima je zajednička kategotija ritam riječi,ali nezavisno od oblika napjeva.Za ove melodije karakteristično je da se trajanje pojedinih tonova ne može fiksirati.U analizi melopoetskih oblika jasno je izrazena cinjenica da sve ravne pjesme pripadaju kategoriji drugog napjeva,čija melostrofa nastaje dodavanjem otegnutih eksklamacija aj ili ej i pripjeva aman na pocetku i u sredini stiha.Jedan od prvih etnomuzikologa koji je ukazao na postojanje termina ravna pjesma bio je Ludvik Kuba.

Etnomuzikolog Vlado Miloševič za ravno pjevanje  u svom radu Ravna pjesma,navodi da je po svojim osnovnim osobinama uprošćeno,jednostavno i arhaično,te da kasnije dobiva značajke razvijene melodije.Najstariji i najpopularniji pjevači izvornih narodnih pjesama-sevdalinke su:Zaim Imamović,Zehra Deović,Beba Selimović,Nada Mamula i safet Isović.

KLASIKA

Opće karakteristike muzike u doba klasike:

  • Tridesetih godina osamnaestog stoljeća javljaju se elementi novog stila koji su predstavljali antitezu baroknoj muzici
  • Novi muzički stil nazvan je Rokoko, a odlikuje se težnjom za preglednošću i simetrijom.
  • Polifonija je zamijenjena monodijskim principima, a muzika je dobila odlike vedrine, lakoće, kićenosti
  • Ove karakteristike utječu na instrumentalnu muziku, pa se u muzičkom bozorištu javlja opera buffo (komična opera), a utjecaj građanstva na muziku je jači.
  • Barok i rokoko su se oko pola stoljeća razvijali paralelano, pa nije moguće napraviti granicu između ova dva perioda.
  • Javlja se novi muzički period nazvan Klasika, a Rokoko je predklasičko razdoblje.
  • Klasika se javlja u drugoj polovini osamnaestog stoljeća.
  • Postignut je ravnopravan odnos između melodije i harmonije.

 

U periodu klasike melodija teme u stavu je simetrična, sa dvije teme, u obliku luka.

Preovladava homofonija sa postepenim prijelazima  - crescendo i decrescendo (krešendo i dekrešendo). Osnovne karakteristike klasike su prozračnost, lakoća, simetrija i preglednost.

INSTRUMENTALNA MUZIKA

Sonata – izvodi je klavir ili solo instrument uz pratnju klavira, ima tri ili četiri stava sa trajanjem od 10 do 20 minuta.

Simfonija – izvodi je simfonijski orkestar, ima četiri stava sa trajanjem od 30 minuta i više. Razvila se od italijanske uvertire. Između drugog i trećeg stava uvodi se menuet (ples), pa su stavovi sljedeći: brz – lagan – menuet – brz. Simfonijski orkestar se sastoji od sljedećih instrumenata: 2 flaute, 2 oboe, 2 klarineta, 2 fagota, 2 roga, 2 trube, timpani, prve i druge violine, viole, violončela i kontrabasi.

Gudački kvartet – izvodi ga gudački kvartet: dvije violine, viola i violončeli, ima četiri stava sa trajanjem od 20 do 30 minuta.

Klavirski trio – izvode ga klavir, violina i violončelo, ima tri stava sa trajanjem od 10 do 20 minuta.

Koncert – izvodi ga solo instrument uz pratnju orkestra, ima tri stava u trajanju od 30 do 45 minuta. Sličan je sonati

Instrumentalna muzika predklasičnog perioda se razvija u Njemačkim centrima u Manhajnu i Berlinu.

U Manhajnu je postojao dvorski orkestar sa oko 40 članova, sa težištem na gudačima. Među muzičarima koji su djelovali na ovom prostoru, najznačajniji je  Jan Vaclav Stamitz, violinista i dirigent orkestra.

U Berlinu najistaknutije mjesto pripadalo je Karl Filip Emanuelu Bahu (Carl Phillip Emanuel Bach), sinu Johana Sebastiana Bacha. Bio je dvorski čembalista, a najznačajnije su mu sonate i koncerti za čembalo i klavir.

U Italiji najpoznatiji je bio Domenico Scarlatti koji je ostavio preko 500 sonata za čembalo.

U Francuskoj  se naročito isticao Fransoa Kupren (Francois Couperin). Pisao je kompozicije za čembalo odnosno klavsen. Bile su inspirisane motivima iz svakidašnjeg života.

BEČKI KLASIČARI

Najpoznatiji bečki klasičari su: Haydn, Mozart i Beethoven. Oni su klasičnu umjetnost doveli do vrhunca.

Franz Joseph Haydn  rodio se 1732. godine u Gradišću. Kao dijete, pokazao je svoje muzičke sposobnosti. Rano je počeo svirati čembalo i violinu, i počeo je učiti pjevanje. Bio je član hora bečkih dječaka. Svoj rad nastavio je na dvoru kneževa Esterhazy, gdje je mogao pokazati svoje umjetničko umijeće.

Kao več slavan kompozirot, dolazi u Beč, a poslije odlazi u London, gdje zatiče razvijen muzički život. U Londonu su nastala njegova najčuvenija djela Londonska simfonija i dva oratorija. Haydn je umro u Beču 1809. godine. Pisao je simfonije, gudačke kvartete, koncerte za solo instrumente, klavirska djela, opere i oratoije. Njegova značajna djela su: Koncert u D – duru za violončelo i orkestar, oratorij «Stvaranje svijeta» i «Godišnja doba».

Wolfgang Amadeus Mozart je rođen u Salzburgu 1756. godine. Bio je čudo od djeteta zbog nevjerovatnog  muzičkog talenta u sviranju, komponovanju i muzičkoj memoriji. U dvanaestoj godini je napisao prvu operu. U svom djetinjstvu je počeo puniti poncertne dvorane. Muziku je učio od najboljih profesora na dvorovima. Komponovao je sa velikom lakoćom, pa je u svom životnom vijeku komponovao oko 600 kompozicija raznih oblika.

Bio je prvi slobodni umjetnik. Umro je 1791. godine u 36. godini života, u najvećoj bijedi i siromaštvu, a sahranjen je u grobnici bečkih siromaha.

Najznačajnija Mozartova djela su opere: Otmica is Seraja, Figarova ženidba, Don Huan, Čarobna frula, zatim simfonije, koncerti, klavirske sonate i kamerne kompozicije među kojima je najpoznatija Mala noćna muzika ili Serenada u G – duru. Napisao je još Rekvijem ili Misu za mrtve.

Ludwig van Beethoven je rođen 1770 godine u Bonu. Proživio je teško djetinjstvo uz oca surove naravi koji je Ludwigovu nadarenost htio materijalno iskoristiti. Učio je svirati klavir, flautu, violinu, orgulje i komponovanje. U 22. godini odlazi u Beč kod Haydna i tu ostaje do kraja života. U Beču je stekao priznanje i slavu.

U 26. godini je osjetio da gubi sluh, ali ipak nastavlja rad. U tom periodu su nastala njegova najbolja djela. Nije komponovao s lakoćom, kao Mozart, pa nije napisao ni veliki broj djela. Bio je kompozitor instrumentalne muzike. Napisao je 9 simfonije, 32 klavirske sonate, gudačke kvartete, 5 koncerata i kamerna djela.

Od vokalnih kompozicija, napisao je ciklus pjesama «Dalekoj dragoj», operu «Fidelio» i «Misa solemis».

Njegova peta simfonija predočava borbu čovjela sa stvarnošću. Izreku per aspera od astra protumačio je kroz ovu simfoniju.

Treća simfonija je prvenstveno posvećena Napoleonu, ali kada se on proglasio kraljem, Beethoven ju je nazvao Eroika i posvetio je herojima.

U četvrtoj simfonij ili «Pastoralnoj» dolazi do zražaja ljubav prema prirodi.

Deveta simfonija je remek djelo muzičkog stvaralaštva. Kroz nju se provlači ideja o zbližavanju ljudi. To je jedina simfonija u kojoj učestvuje hor, a taj dio je napisan na stihove Fridriha Šilera i naziva se «Oda radosti»..

Beethoven se nalazio na raskršću dva razdoblja u historiji muzike, pa ga neki svrstavaju u klasičare, a neki u romantičare.

OPERA U XIX STOLJECU 

Opera u 19. st. Dozivljava veliki procvat.,narocito u Italiji i Francuskoj.Pisali su je mnogi kompozitori a medju njima i najistaknutiji predstavnici romantizma kao sto su bili Verdi i Wagner.

Italija

U Italiji u prvoj polovini 19. st. Najznacajniji kompozitori su Đoakino Rosini,koji je svojim djelom 'Seviljski berberin'',jednom od komicnih opera stekao svjetsku slavu,zatim Gaetano Doniceti,poznat po svojim komicnim operama 'Ljubavni napitak'' i ''Don Paskvale'' i po ozbiljnoj operi ''Lucija de Lamermur'' i Vićenco Belini koji se svojim djelima ''Norma'',''Mjesecarka'' i ''Puritanci'' predstavio kao najizrazitiji nosilac bel canta.

Đoakino Rosini

Je jedan od najpoznatijih operskih kompozitora.Rano je ispoljio ljubav prema  muzikalnosti.Postao je kompozitor sa 16 godina,a vec u 21. poceo je sticati velika priznanja.U 24. godini komponovao je svoje remek djelo ''Seviljski Berberin''.Rosini je komponovao sa velikom lahkocom.Njegove melodije su jednostavne,pjevne i djeluju neposredno svojom ljepotom i izrazajnoscu.Neke od ovih osobina mogu se zapaziti  u uvertiri za operu ''Seviljski berberin'',kao i u ariji ''Figara''.Opera ima 3 cina,4 slike,a glavna praizvedba je bila u Rimu 20.02.1816.

Đuzepe Verdi

Verdijevim stvaralastvom italijanska romanticna opera dozivjela je svoj vrhunac.Đuzepe Verdi,najpopularniji italijanski kompozitor,stekao je jos za zivota slavu..Porijeklom je iz siromasne porodice.Pokusao je da se upise u Milanski konzervatorij..Verdi je prvi uspjeh postigao operom ''Nabuko',ideja o oslobodjenju jevreja od babilonskog ropstva.Pedesetih godina napisao je svoja tri remek djela ''Rigoleto'',''Trubadur'' i ''Travijata'',a zatim su slijedile opere ''Bal pod maskama'',''Moc sudbine'' i ''Don karlos'',a na krau ''Aida'',''Otelo'' i jedina komicna opera ''Falstav'.

Njemacka

Za postanak opere u Njemackoj u XIX stoljecu znacajan je Carl Maria Weber,a za njen daljnji razvoj Richard Wagner.

Karl Maria Weber

je u dvanaestoj godini objavio svoje prve kompozicijie.Steako je prva proznanja klavirskim djelima,virtuoznog karaktera kao sto su ''Poziv na ples'',''Koncertni komad'',kao i dva koncerta i jedan končertino za klarinet i orkestar,zatim patriotske horove.Pocetak njemacke nacionalne opere oznacio je djelom ''Strijelac Vilenjak''.Weber je napisao niz opera medju kojima se osim ''strijelca vilenjaka'',isticu i''Euriante'' i ''Oberon''.prvi je poceo uvoditi karaktristicne motive za pojedina lica,tzv.lajtmotive.

Rihard Wagner

Tipican je romanticar .Rodjen je u Lajpcigu,u porodici koja je voljela pozoriste.Vec u 12. godino imao je temeljito muzicko obrazovanje.Radio je kao korepetirot i dirigent.Napustio je uobicajene podjelu opere na muzicke brojeve,a uveo podjelu na prizore.Dosljedno je primjenjivao  proncip lajtmotiva.Tematiku je crpio iz germanske mitologije.To su ''Loengrin'',nibeluska tetralogija koja obuhvata 4 opere:''Rajnino zlato'',''Valkira'',''Sigfrid'' i ''Sumrak bogova' i ''Parsifal''.Poznate Wagnerove opere  su ''Holandjanin lutalica'',''Tannhauser'',''Majstori pjevaci'' i ''Tristan i Izolda''

Francuska

Poslije velikih politickih i drustvenih promjena nakon burzoaske revolucije javljaju se muzicko-scenska djela revolucionarnog sadrzaja,a posebno su bile zanimljive opere u jednom cinu tzv.aktovke,s aktuelnom politickom tematikom.U doba Napoleonove vladavine preovladava tip historijske opere,s naglasenim herojskim karakterom,ali se razvija i komicna opera.Cetrdesetih godina nastaje u francuskoj tzv. Historijska velika opera ciji je stvaralac bio Jakob Mayerbeer cije su najznacajnije opere : ''Hugenoti'',''Prorok'' i Afrikanka''.Lirske opere  komponuje šarl Guno,njegovo remek djelo ''Faust''.

Žorž Bize je napisao operu 'karmen'',koja je svojim karakterom neposredno uticala na stvaranje veristickog pravca u operi.

Snazan uspon dozivljava i baletna umjetnost.U ovoj oblasti su se istakli kompozitori Adolf Adam sa baletom ''Žizela'' i Leo Delib sa baletima ''Kopelija'' i ''Silvija''.

Verizam

Verizam se javlja krajem XIX st. U italijanskoj operi.U svojim operama predstavnici verizma su isticali zbivanja iz svakidasnjeg zivota.Zivot se prikazivao onakvim kakav je zaista uistinu.osnov muzickog izraza verista bile su pjevane melodije,cesto bliske narodnim napjevima,uz podrsku bogate orkestarske zvucne palete.

Najpoznatija djela ove vrste su opera ''Cavalleria rusticana'' ,Pietra Maskanja,i ''Bajaco'' Rudjera Leonkavala.

Đakomo Pučini

Najistaknutiji je predstavnik  italijanske opere poslije Verdija,pisao je veristicke opere,medju kojima su najznacajnije : ''Boemi'',''Tosca'',''Madame Butterfly''. naglasavao je lirska osjecanja kod svojih likova,posebno kod zenskih koje su bile nosioci glavnih uloga,a pokretac dramske radnje bila je ljubav.

ROMANTIZAM U SLAVENSKIM ZEMLJAMA

RUSKI ROMANTIZAM 

Ruski kompozitori traže uporište za istraživanje svojih vlastitih vrijednosti i pronalaze ga u ruskom folkloru. Ispirisani su svojim narodnim pjesmama i igrama, proučavaju život, običaje i legende.

 

Predstavnici ruskog romantizma su: Mihail Ivanovič Glinka, Aleksandar Borodin, Modest Petrovič Musorgski, Nikolaj Rimski  Korsakov.

Mihail Ivanovič Glinka  je prvi kompozitor ruske nacionalne škole. Nazivaju ga ocem ruske muzike. Vrlo rano je došao u dodir sa muzikom. Učio je klavir i kompoziciju. Obišao je mnoge evropske zemlje, a posebno je upoznao italijansku i francusku tradiciju. Za potpuni razvitak nacionalne muzičke škole bilo je naročito značajno njegovo opersko stvaralaštvo u kome se pojavljuje novi nosilac radnje – narod. Njegova prva opera, ujedno i prva ruska opera je Ivan Susanjin koja govori o ruskom junaku koji boreći se za svoju zemlju žrtvuje svoj život. Druga njegova opera Ruslan i Ljudmila napisana je prema istoimenom Puškinovom djelu, ali je prvom izvođenju doživjela neuspjeh. Nakon boravka u Parizu, a potom u Španiji, vraća se u Rusiji i piše svoja dva orkestarska djela Aragonska jota i Kamarinskaja koja si doživjela veliki uspjeh.

Ideje koje je propagirao Glinka, prihvatili su i drugi ruski kompozitori, grupa pod nazivom Ruska petorka ili Moćna gomilica.

ALEKSANDAR BORODIN je cijeli svoj život proveo između nauke i umjetnosti, pa mu je kompozitorski opus veoma mali, ali značajan. Njegove kompozicije kao što su opera Knez Igor, Druga simfonija, simfonijska slika U stepama centralne Azije i Gudački kvartet 2 spadaju u vrhunska ostvarenja ruske muzike. On je na operi Knez Igor radio oreko 12 godina, a dovršili su je Rimski-Korsakov i Glazunov. Ovim djelom dao je veliki doprinos izgradnji ruske opere.

MODEST PETROVIČ MUSORGSKI je najznačajnija i najgenijalnija ličnost u ovoj grupi. Prve poduke u sviranju dobio je od svoje majke, pa je već u devetoj godini svirao teške Listove komade. Njegova najznačajnija djela su opera Boris Godunov, ciklusi pjesama Dječija soba, Bez sunca, Pjesme i igre smrti, klavirske kompozicije Slike sa izložbe i opere Hovanščina i Soročinski sajam. Pojednine numere su povezane lajt motivom koji je kompozitor nazvao Promenade.

NIKOLAJ RIMSKI KORSAKOV zahvaljujući velikoj muzičkoj nadarenosti, komponije već sa devet godina, ali zbog porodične tradicije upisuje Pomorsku školu. Kao dirigent i nastavmik kompozicije i instrumentacije na petrogradskom konzervatoriju odgojio je i niz poznatih ruskih kompozitora. Bio je vrlo plodan kompozitor. Pisao je opere, kamerna i orkestarska djela i solo pjesme. Najznačajnja djela su mu opere, čija su libreta sačinjena na osnovu starih riskih legendi i bajki. Među njima se ističu Snjegoručka, Sadko, Zlatni pijetao, Bajka o caru Saltanu iz koje se izvodi samostalni dio Bumbarov let. Bio je izvrstan poznavalac orkestra i izražajnih mogućnosti pojednih instrumenata. Najpopularnija djela ove vrste su programska simfonija Antar koja je sastavljena iz četiri čina i simfonijska svita Šeherzada koja se danas izvodi kao balet, ilistruje nekoliko priča iz 1001 noći. M

Pored predstavnika ruske petorke u razvoju ruske nacionalne škole imali su utjecaj i drugi kompozitori.

ČEŠKI ROMANTIZAM 

Do pojave romantizma češki muzičari su djelovali uglavnom u inostranstvu. U prvoj polovini XIX stoljeća Česi, djelujući u svojoj zemlji pokazuju težnju za nezavisnošću kroz stvaranje češke nacionalne škole, a najpoznatiji kompozitori ovog vremena su Bežih Smetana i Antonin Dvoržak.

Bežih Smetana je osnivač češke nacionalne škole. Posvećuje se muzici kroz studij klavira i osniva vlastiti muzičku školu. Njegova pojava u doba nacionalne ugnjetavanosti Čeha imala je ne samo umjetnički značaj. On u simfnijskoj poemi nalazi najpogodniju formu za svoja orkestarska djela. Napisao ih je 9, a najpoznatiji je ciklus od šest pjesama pod nazivom Moja domovina.. napisao je i osam opera , čiju tematiku uzima iz prošlosti svog naroda, ako za opere Dalibor i operu Libuša. U ovu grupu spada i opera Prodana nevjesta, prva nacionalna opera koja mu je donijela svjetsko priznanje. Često se izvodi i simfonijska poema Vltava iz navedenog ciklusa Moja domovina.

Antonin Dvoržak drugi je veliki predstavnik češke nacionalne škole. Izborivši se za muziku kao svoju buduću profesiju, studira violinu. Kao violinista u Narodnom horu piše Himnu za mješoviti hor i orkestar, koja mu je donijela prvi uspjeh i državnu stipendiju. Njegov značaj van Češke prvi je shvatio Brahms, pa mu je Dvoržak u znak zahvalnosti posvetio Gudački kvartet u d-molu. Među njegovim simfonijama najpoznatija je Peta u e-molu nazvana Iz novog svijeta. Njegova poznata djela su Koncert za violončelo i orkestar u h –molu, smatra se najljepšim djelom za orkestar i violončelo. Većina ljubitelja muzike Dvoržaka poznaje po njegovim Slavenskim plesovima. Djelo je nastalo na molbu berlinskog izdavača da napiše nešto slično u stilu Brahmsovih Mađarskih plesova, što je on oduševljeno prihvatio. U njegovom opusu nalazi se još Stabat Mater za soliste, hor i orkestar i deset opera, među kojima je najpoznatija i najpopularnija Rusalka, lirksa bajka.

Evo ovdje ima te vecinu gradiva iz obje knjige....meni je za odgovaranje jako pomagalo....a nije lose niza test...al je preopsirno za test....

Sretno :))
<< 11/2008 >>
nedponutosricetpetsub
01
02030405060708
09101112131415
16171819202122
23242526272829
30

MOJI LINKOVI

MOJI FAVORITI
-

BROJAČ POSJETA
86416

Powered by Blogger.ba