pomoc drugacicima iz PBGS

Dobrodošli na moj blog

09.05.2009.

završni iz hemije - IV dio

32. Proteini : - struktura proteina (primarna, sekundarna, tercijarna, i kvatenarna)

Proteini spadaju u grupu najslozenijih organskih spojeva i imaju preko 100 molekula aminokiselina vezanih peptidnom vezom. postoje: primarna, sekundarna, tercijarna i kvartarna struktura.

  • primarna struktura predstavlja redoslijed vezanja molekula i broj molekula aminokiselina koje grade protein. Molekuli proteina u vodenom rastvoru su savijeni ili naborani. Svaki atom ima odredjenu funkciju u obavljanju slozenih bioloskih procesa.
  • sekundarna struktura zavisi od hidrogenovih veza koje nastaju izmedju karboksilne i amino grupe u peptidnoj vezi. Hidrogenove veze mogu biti unutar jedne molekule proteina (intramolekulske veze) i one stabiluzuju strukturu koja se zove  -helix (oblik zavojnice). Ako hidrogenova veza nastaje izmedju razlicitih molekula (intermolekulska veza) onda ona stabilizuje naboranu strukturu u molekulu proteina koja se  naziva -konfiguracija. sekundarna struktura odredjuje vrstu proteina tako da postoje fibrinalni (vlaknasti) i globularni (kuglasti) proteini.
    Najpoznatiji vlaknasti protein je karotin koji ulazi u sastav dlaka, noktiju, koze itd. globularni proteini su krvna plazma, bjelance jajeta, enzimi...
  • tercijarna struktura zavisi ne samo od hidrogenove vec i nekih drugih veza koje nastaju izmedju molekula (lanaca) proteina, te veze mogu biti: hidrogenova(1), disulfidna(2), veza se moze javiti izmedju razlicito naelektrisanih atomskih grupa (3) i izmedju dvije hidrofobne grupe atoma(4). disulfidna veza je kovalentna, ostale su slabije ali ih je dosta. Sve veze stabilizuju odredjene strukture.
  • kvarterna struktura nastaje vezanjem vise lanaca proteina pomenutim vezama

Spomenute strukture proteina se zovu nativne konformacije.

                      - podjela proteina

  • albumini (u biljkama i zivotinjama; poznati su- ovoalbumin-u jajetu, serumalbumin - u krvnoj plazmi, laktoalbumin - u mlijeku),
  • globulini (nalaze se u albuminima; poznati su - serumglobulini, ovoglobulini, laktoglobulini, tireoglobulini, miozin, mioglobin),
  • glijadini (u biljkama; poznati su- glijadin - u psenici, zein - u kukuruzu),
  • glutelini (u zitaricama),
  • skleroproteini (u zastitnim i potpornim tkivima; dijele se na: kolagene, elastine, fibroini, keratine, histone, retikuline)

                      - hemijske osobine proteina

rastvorljivost (zavisi od vrste proteina),

stereoizomerija (imaju je proteini u ciji sastav ulaze aminokiseline sa hirealnim c atomom), izoelektricna tacka (zavisi od broja amino i karboksilnih grupa, diamino kiselina i dikarboksilnih grupa. sve one mjenjaju izoelektricnu tacku),

denaturisanje (proces promjene sekundarne i tercijarne strukture, bez promjene hemijske strukture)

- hemijske reakcije - reakcije peptidne veze ili pojedinih aminokiselina.

Najvaznije su: biuretska reakcija (za dokazivanje peptidne veze), ksantoproteinska reakcija (reagovanje sa nitratnom kiselinom), cisteinska reakcija (dokazivanje proteina koje imaju sumpor u sastavu).

                      - proteini u prehrani

Proteini su u ishrani neophodni za izgradnju i obnovu tkiva

33. Enzimi : - Šta su ?

Naziv enzim potiče od grčke riječi (enzyme - kvasac), tvar koja izaziva vrenje, to su tvari biološkog porijekla koje katalizuju većinu biohemijskih procesa u ćelijama živih organizama pa se zbog toga još nazivaju i biokatalizatori.

                     - podjela

Podjela se vrši prema reakciji koju katalizuju. Dijele se na: oksidoreduktaze, transferaze, hidrolaze, lijaze, izomeraze i ligaze.

                     - imena

Za nazive enzima koristi se IUB - ova (Međunarodna biohemijska unija), prema ovoj nomenklaturi enzimi se označavaju brojevima koje imaju 4 cifre razdvojene tačkama. Prvi broj označava osnovnu grupu enzima kojoj pripadaju. Pored IUB - ovih naziva upotrebljavaju se i trivijalni nazivi.

09.05.2009.

završni iz hemije - III dio

26. Stereoizomeri i optička aktivnost.

Stereoizomerija je vrsta izomerije uzrokovana različitim prostornim rasporedom atoma ili skupina atoma u molekulu.

Optička aktivnost ogleda se u zakretanju ravni polarizujuće svjetlosti.

      - hiralni ili asimetrični ugljikov atom

Hiralni ili asimetrični ugljikov atom je atom za koji su vezana četiri različita atoma ili skupine atoma.

 

      - stereozomeri

Stereoizomeri su spojevi koji imaju isti način i sljed povezivanja atoma ili skupina atoma u molekulu ali je njihov raspored različit.

      - enantiomeri

Enantiomeri su izomeri koji su jedan drugom ogledalne slike.

      - racemat

Racemat je smjesa jednakih količina enantiomera. Ona je optički inaktivna.

      - konfiguracija,

Konfiguracija je razmještaj skupina atoma nekog spoja u prostoru.

      - apsulutna konfiguracija

Apsolutna konfiguracija je konfiguracija u kojoj su skupine atoma nekog spoja poredane po pravilima prioriteta.

      - relativna konfiguracija

Relativna konfiguracija podrazumijeva R i S konfiguracije.

-      ako su skupine 1,2 i 3 poredane u smijeru kazaljke na satu onda se takva konfiguracija označava slovom R (lat. – reetus - desno)

-      ako su skupine 1,2 i 3 poredane u smijeru suprotnom od kazaljke na satu onda se takva konfiguracija označava slovom S (lat. – sinster - lijevo)

Također podrazumijeva i L i D konfiguraciju.

-      D – desno zakrećuća tvar – zakreće ravan polarizovane svjetlosti u smijeru kazaljke na satu (+)

-      L – lijevo zakrećuća tvar – zakreće ravan polarizovane svjetlosti u smijeru suprotnom od kazaljke na satu (-).

 

27. Lipidi : - Šta su? nalaženje u prirodi, dobijanje

Lipidi su estri alkohola i karboksilnih kiselina. Nalaze se u biljnim i životinjskium organizmima. Dobivaju se esterifikacijom odgovarajućeg alkohola i masne (karboksilne) kiseline.

                   - hemijske osobine

                   - fizičke osobine

                   - podjela, prosti, složeni

Prema tome šta se dobiva hidrolizom lipidi se dijele na proste i složene.

Prosti lipidi hidrolizom daju alkohole i monokarboksilne (masne) kiseline. U njih spadaju:

  Gliceridi (masti i ulja) – esteri glicerola i viših masnih kiselina.

  Ceridi (voskovi) – esteri viših masnih kiselina i viših jednohidroksilnih alkohola.

  Steridi – esteri alkohola iz grupe sterola i viših masnih kiselina.

Složeni lipidi hidrolizom, pored alkohola i kiselina, daju i druge spojeve. Prema tim sastojcima se i nazivaju:

  Fosfolipidi (fosfatidi) – sadrže fosfatnu kiselinu.

  Glukolipidi – sadrže karbohidrate, najčešće glukozu i galaktozu.

  Sulfolipidi – sadrže sulfatnu kiselinu.

                   - prosti lipidi (gliceridi, steridi.ceridi, fosfolipidi, glukolipidi,sulfolipidi)

Gliceridi (masti i ulja)

 

Masti i ulja su esteri glicerola i masnih kiselina čija je opća formula:

 

 

 

CH2 – OOC – R1

 ł

CH  – OOC – R2

 ł

CH2 – OOC – R3  

Nazivaju se gliceridi ili acigliceroli. Mogu biti prosti ili mješoviti.

Kod prostih glicerida hidroksilne grupe u glicerolu su esterifikovane istom kiselinom, npr.:

 

Text Box: Gliceridi se nazivaju prema kiselini koja ulazi u njihov sastav. U sastav ovog glicerida ulazi stearinska (oktadekan) kiselina , pa se naziva tristearin.CH2 – OOC – C17H35

 ł

CH  – OOC – C17H35

 ł

CH2 – OOC –  C17H35

 

 

  Kod mješovitih glicerida hidroksilne grupe u glicerolu su esterifikovane različitim kiselinama, npr:

Text Box: U sastav ovog glicerida ulaze oleinska, stearinska i palmitinska kiselina pa je naziv glicerida oleostearopalmitin. 

CH2 – OOC – C17H33

 ł

CH  – OOC – C17H35

 ł

CH2 – OOC –  C15H31

 

U sastav masti i ulja ulaze samo kiseline sa parnim brojem atoma karbona. Najčešće zasićene kiseline su:

 

C15H31 – COOH     - heksadekan kiselina (palmitinska)

 

C17H35   – COOH    - oktadekan kiselina (stearinska)   

 

Od nezasićenih kiselina značajnije su: palmitooleinska i oleinska kiselina

U ishrani čovjeka važnu ulogu imaju „bitne kiseline“. To su kiseline koje organizam ne može sintetizovati pa se moraju unositi putem ishrane. To su linolna i linoleinska kiselina.

Razlike između masti i ulja:

- masti  - imaju zasićene kiseline u svom sastavu

             - čvrsto agregatno stanje

             - najčešće životinjskog porijekla

- ulja  - imaju nezasićene kiseline u svom sastavu

          - tečno agregatno stanje

          - najćešće biljnog porijekla

Hidrolizom masti i ulja uz djelovanje baza alkalnih metala nastaje glicerol i alkalne soli viših masnih kiselina – sapuni. To je reakcija saponifikacije.

 

 

 

 

Text Box: CH2 –OH
ł
CH – OH
ł
CH2 – OHText Box:   +  3C17H35 COONa
natrijum – stearat
(sapun)

CH2 –OOC – C17H35                                                    

 ł

CH – OOC – C17H35             + 3NaOH   ð                                                     

 ł                                                          

CH2 – OOC – C17H35

 

        tristearin                                                 glicerol

Ceridi

- esteri viših masnih kiselina i viših jednohidroksilnih alkohola

- voskovi biljnog porijekla – karuba vosak

- životinjski voskovi – cetacecum vosak, lanolin, pčelinji vosak

Steridi

- esteri alkohola iz grupe sterola i viših masnih kiselina

- najvažniji alkoholi koji ulaze u sastav sterida – holesterol, ergosterol

Fosfolipidi

- pored alkohola i masnih kiselina sadrže fosfatnu kiselinu

- najvažniji – kefalini, lecitini, serin fosfolipidi

 

Glukolipidi

- pored alkohola i masnih kiselina sadrže karbohidrate, najčešće glukozu i galaktozu.

- poznatiji – cerebrozidi (izolovani iz mozga), nevroni

Sulfolipidi

- pored alkohola i masnih kiselina sadrže sulfatnu kiselinu            

28. Sapuni : - Šta su? Kako nastaju? Reakcija nastanka.

Sapun kakav poznajemo u domacinstvu je smjesa natrijevih soli i masnih kiselina. Dobije se alkalnom hidrolizom masti, odnosno kuhanjem biljnog ulja ili zivotinjske masti s rastvorom natrijeva hidroksida.

Sapuni su soli masnih kiselina. Masne kiseline  najcesce imaju 16 ili 18 ugljikovih atoma vezanih u nerazgranati lanac. Ugljikovodicni lanas (rep) cini hidrofobni, a karboksilna grupa (glava) hidrofilni dio molekule sapuna. Hidrofobni (rep) dio nastoji smanjiti kontaklt s vodom , dok hidrofilni dio (glava) nastoji ostvariti sto bolji kontakt s vodom. Zato se u vodenom rastvoru molekula sapuna spontano slazu u micele.

                    - micele

Micele su električno nabijene koloidne čestice sastavljen od nakupina velikih molekula, kao što su, primjerice, sapuni i površinski aktivne tvari. U vodenim otopinama, hidrofilni krajevi ovakvih molekula su na površini micele, dok se hidrofobni kraj (obično ugljikovodikov lanac) usmjerava prema središtu.

-         Kako sapun pere?

-          

Sapun pere tako da njegovi nepolarni dijelovi udju u cestice masnoce a polarno ostanu okrenutu prema van. Trljanem tkanine ili povrsine koze u toploj vodi s rastvorom sapuna velike se cestice masnoca razlazu na manj, pa nastaje emulzija koja se sastoji od micela u kojima je kapljica masnoce okruzena monomolekularnim slojem molekula sapuna. Tako se masnoce prevode u stabilnu emulziju koja se moze isprati u vodi. Emulzija je stabilna zato sto micele imaju negativan naboj pa se medjusobno odbijaju.

 

29. Površinski aktivne supstance, tenzidi, deterdženti.

Supstance koje smanjuju napetost povrsine nazivaju se tenzidi (lat. Tensio = napetost) za koje se kod nas udomacio naziv deterdzenti. Vecino se proizvode iz derivata nafte. Njihove molekule su po strukturislicne molekulama sapuna, tj. Sadrze hidrofobni ugljikovodicni lanac i hidrofilnu karboksilnu grupu. Mehanizam djelovanja deterdzenata je isti kao kod sapuna.

 

30. a) aminokiseline : - esencijalne i najznačajnije

Nezamjenjive ili esencijalne amk.su one koje ne moze organizam sintetizovati i moraju se unosit putem hrane, a to su: metionin, treonin, fenilalanin, triptofan, histidin, arginin

    b) kiselinsko – bazna svojstva aminokiselina

kisele _imaju vise karboksilnih nego amino grupa

bazne-imaju vise amino nego karboksilnih grupa

od molekula aminokiselina nastaje dvoopolni jon

prema kiselinama se ponasaju kao baze :reakcija 49 str.lilic

prema bazama se ponasaju kao kiseline.reakcija 49 str.lilic

    c)reakcije aminokiselina

 -aminoki.reaguju sa kiselinama i nastaju soli:50,lilic

 -sa bazama takođe daju soli.50,lilic

 -sa alkoholima grade estre50,lili

 -reaguju sa mnogim otrovnim tvarima I tako ih udaljavaju iz oraganizma, vrse detoksikaciju       organizma.50,lilic

 

31. Peptidi : - struktura peptida

-oligopeptidi (u sastavu imaju 2-10 molekula aminokiselina): karnazin, glutation, faloidin

-polipeptidi (hidrolizom molekula polipeptida dobiva se 10-100 molekula aminokiselina             

 

09.05.2009.

završni iz hemije - II dio

15. Aldehidi : - Šta su aldehidi ? Kako se dobivaju?

Spojevi kod kojih je karbonilna grupa vezana za jednu alkil ili aril grupu i jedan atom hidrogena.

Aledhidi se dobivaju oksidacijom primarnih alkohola.

- imenovanje

Nazivi aldehida se izvode iz naziva određenih alkohola sa istim brojem C- atoma. Naziv se dobiva tako što se od naziva alkohola odbije nastavak –OL I doda nastavak –AL (npr. Etanol-etanal).

- metanal

dobija se oksidacijom metanola, bezbojan gas oštrog mirisa, hlađenjem prelazi u bezbojnu tečnost, najpostojaniji je 40% vodeni rastvor - formalin;

                    - etanal - dobija se oksidacijom etanola, ind. se dobija iz etina, bezbojna tečnost, djeluje na                                                                                                                                                                                sluzokožu i draži kašalj,

 

 16. Ketoni : - Šta su ketoni ? Kako se dobivaju ?

Ketoni - spojevi kod kojih je karbonilna grupa vezana za dvije alkil grupe; dobivaju se oksidacijom sekundarnih alkohola, a mogu se dobiti i dehidrogenizacijom sekundarnih alkohola (oduzimanje hidrogena

                     - imenovanje

Po IUPAC - ovoj nomenklaturi ketoni dobivaju naziv tako što se od odg. alokoholaodbije nastavak -ol i doda nastavak -on, naziv se daje na osnovu naziva alikl grupe.

                     - hemijska svojstva

Ketoni stupaju u hemij. reakcije adicije na isti način kao i aldehidi, sa alkoholima grade acetale i poluacetale, oksidacija ketona se vrši mnogo teže, nego kod aldehida.

                     - aceton

Aceton se dobija suhom destilacijom kalcijum-acetata, može se dobiti iz etan kiseline (sirćetna kiselina), to je bezbojna tečnost karakterističnog mirisa,mioješa se sa vodom u svim omjerima, najbolji je rastvarač.

 

17. Karboksilne kiseline : Šta su ? Kako se dobivaju ?

To su kiseline koje imaju karakterističnu - funkc. grupu -COH, karbonilna grupa je vezana za hidroksilnu grupu -OH i alkil radikal.

                       - podjela

Prema broju karboksilnih grupa dijele se na: monokarboksline, dikarboksilne i polikarboksilne.

                       - hemijske osobine

Karboksilna grupa je izrazito polarna, visoke tačke topljenja i ključanja zbog jakih vodikovih veza.

 

 

                            - najvažnije kiseline, o njima

·        Metan - kiselina ili mravlja (H-COOH)

To je najjednostavnija karb. kiselina, bezbojna, oštrog mirisda, u dodiru sa kožom izaziva pliokve, soli mravlje kiseline se nazivaju formijati, zagrijavanjem sa koncentrovanom kiselinom u vodi se rastvara.

·        Ocetna ili etan - kiselina (CH3COOH)

U prirodi se nalazi u obliku estera ili slobodna, u ind. se dobija iz etina uz katalizator, vodeni rastvor koncentracije 60 - 70% je esencija, vodeni rastvor 3 - 5% je sirće - ocat, značajna je u ind. jer koristi za proizvodnju acetona, boja, lakova, plastičnih masa, lijekova i td., soli sirćetne kiseline se nazivaju acetati.

·        Butan - kiselina ili maslačna (C3H7-COOH)

Nalazi se u maslacu, odakle potiče neugodan miris užeglog maslaca.

·        Propan - kiselina ima baktericidna svojstva, služi kao konzervans za pekarske proizvode.

 

18. Anhidridi karboksilnih kiselina.

Sadrže dvije acilne grupe međusobne vezane atomom ksigena. Oni koji sadrže 2 JEDNAKE acilne grupe, zovu se simetrični, a oni koji su sastavljeni od više RAZLIČITIH acilnih grupa su asimetrični. Formalno se dobivaju oduzimanjem vode iz dviju molekula vode. Velike količine anhidrida acetne kiseline koriste se za proizvodnju aspirina, tj. acetilsalicilne kiseline. Čisti andhidridi su neutralna jedinjenja.

 

19.Organski spojevi sa nitrogenom. Amini : - Šta su ? Kako se dobivaju ?

Vrlo su značajni, posebno u živim bićima (aminokiseline). Atom nitrogena može graditi 2 funkcionalne grupe:

a)    Nitro grupu – nitro spojevi

b)    Amino grupu - amini

Amini su derivati amonijaka NH3. Dobivaju se zamjenom jednog, dva ili tri  hidrogena u amonijaku sa karbohidrogenovim radikalima (primarni, sekundarni, tercijarni).

                         - anilin

Najznačajniji i najjednostavniji aromatični amin, nalazi se u katranu kamenog uglja, dobija se

1. iz nitrobenzena, redukcijom i

2. iz fenola, djelovanjem NH3, uz katalizator.

To je bezbojna uljasta tečnost, njegove pare su otorvne ako se udišu u velikim količinama, anil (španska riječ INDIGO), korisit se za dobivanje niza boja - anilinske boje, proizvodnju lijkova, kao raketno gorivo.

Amidi : - Šta su ? Kako se dobivaju ?

Ako se karboksilna gruopa u karb. kiselinama zamjeni sa amino - grupom dobivaju se amidi. Dobivaju se djelovanjem NH3 na kis. hloride.

- karbamid, urea

To je amid karb. kiseline, H2CO3 koji nastaje zamjenom obje -OH grupe u molukulu kiselibne sa amino grupom. Nastaje kao krajnji produkt metabolizma. Sinmtetički se dobiva iz CO2 i H2O. Urea je bijela kristalna tvar, lahko rastvorljiva u vodi. Korisit se kao umjetno gnojivo.

 

20. Estri : - Šta su? Kako se dobivaju?

Esteri su derivati karboksilnh kiselina. Nastaju reagovanjem kislina i alkohola. Esteri su dosta rasprostranjeni i značajni. Mnogi se nalaze u voću i cvijeću, daju im ugodan miris.

                              - reakcija esterifikacije

-Nastaju reagovanjem kislina i alkohola, a ta reakcija se zove esterifikacija. Esterifikacijom se pored estera izdvaja i voda. Nastala voda omogućuje reagovanje estera sa vodom, reakcija saponifikacije. Ovo je povratna ili reverzibilna reakcija.

                              - anorganski estri, glicerolski trinitrat

Pored organskih postoje i neorganski esteri a najpoznatiji je Glicerolski trinitrat (Nitroglicerin )

To je uljana tecnost koja pri slabom udaru lako eksplodira. To je posljedica hemijske reakcije pri kojoj se oslobađa velika kolicina energije uz nastanak dosta gasova. Nastali gasovi se naglo šire i izazivaju eksploziju.

 

21. Ugljikohidrati : - pojam,

Ugljikohidrati su spojevi biljnog i životinjskog porijekla koji u svom sastavu imaju C, H, O

Opća formula je Cn(H2O)n, H i O imaju isti omjer kao u vodi. Proizvode ih zelene biljke i neke alge procesom fotosinteze, iz CO2 i vode pomoću svjetlosti. Tako se energija sunčeve svjetlosti pohranjuje u obliku ugljikohidrata, energijom bogatih spojeva

                              - reakcija fosfosinteze

svjetlost

xCO2 + xH2O  (CH2O)x + xO2

                              - podjela

Dijele se na: monosaharide, oligosaharide i polisaharide.

 

22. Monosaharidi : - Šta su ? Podjela na osnovu funkcionalne skupine i na osnovu broja prisutnih C atoma.    

Monosaharidi - po građi najjednostavniji, hemij. reakcijama se ne mogu razgraditi na jednostavnije. Dijele se na: trioze, tetroze, pentoze i heksoze. Najvažnije su heksoze - C6H12O6. Sastoje se od 6 atoma C u molekuli, a to su glukoza i fruktoza.

                               - glukoza

Glukoza (C6H12O6) - grožđani šećer, aldoheksoza, bijela kristalna tvar, lahko rastvorljiva u vodi, nalazi se u svim slatkim plodovima (grožđe, smokve), "krvni šećer" zbog prisustva u ljudskoj krvi.

 

 

 

                               - fruktoza

Fruktoza (C6H12O6) - voćni šećer, ketoheksoza, nalazi se u nektaru cvjetova, biljnim sokovima, a ima je u zelenom lišću, voću i medu. Ulazi u sastav saharoze i nekih polisaharida.

 

23. Aminošećeri.

Aminošećeri - heksoze kod kojih je na drugom atomu C hidroksilna grupa zamijenjena sa amino

(-NH2) grupom, u organizmu se nalaze kao sastojci složenih proteina - glukoproteida. Najpoznatiji su: aminoglukoza i aminogalaktoza.

 

24. Disaharidi : - Šta su?

Disaharidi su organski spojevi u kojima su dvije monosaharidne jedinice medusobno vezane glikozidnom vezom.Dobro su rastvorivi u vodi i daju sladak okus. Monosaharidne jedinice se vezu medusono glikozidnim vezama.

       - tipovi vezivanja monosaharidnih jedinki, tip I i tip II, redukujući i neredukujući šećeri

Postoji α 1,4 glikozidna veza.Kod te veze se prvi, odnosno anomerni C atom jedne molekule vezuje sa 4. atomom druge molekule.Poslije te veze ostaje slobodna jedna aldehidna skupina i zato su spojevi sa ovom vezom REDUKUJUCI.

 Postoji i α 1,6 , kod koje se anomerni C atom jedne molekule vezuje sa 6. atomom druge molekule.Poslije ove veze NE ostaje slobodna nijedna aldhidna skupina,pa su zato spojevi sa ovom vezom NEREDUKUJUCI.

                         - laktoza

Laktoza (C12H22O11) - mliječni šećer, koji se sastoji od 1 molekule glukoze i 1 molekule galaktoze, u organizmu prelazi u glukozu, redukujući šećer, molekule glukoze i galaktoze su vezane preko glikozidne veze, nalazi se u majčinom mlijeku 3-7%, kao i u mlijeku svih sisara, dobija se iz mlijeka, nakon odvajanja masti ostaje surutka, iz koje se isparavanjem dobija mliječni šećer, manje je sladak od saharoze, upotrebljava se kao dijetalna hrana i kao hrana mladunčadima, s kvascem ne previre, laktozu razlažu fermenti raznih bakterija i nastaje mliječna kiselina.

                         - maltoza

Maltoza (C12H22O11) - sladni šećer, nalazi se u pivskom sladu, u crijevima nastaje kao produkt razlaganja šećera, u sastav ulaze 2 molekule glukoze.

                         - saharoza

Saharoza (C12H22O11) - neredukujući šećer, nastaje vezanjem molekule glukoze i fruktoze preko -OH grupa na anomernim atomima C, kuhanjem sa razblaženom HCl hidrolizuje se na osnovne sastavne dijelove - glukozu i fruktozu, hidrolizom daje invertni šećer - med (zakreće se i u lijevu i u desnu stranu), u prirodi je mnogo rasprostranjen, u većim količinama se nalazi u šećernoj trsci i šećernoj repi, iz njih se dobiva, nalazi se gotovo u svim biljkama u većim ili manjim količinama, dobro se rastvara u vodi, a slabije u alkoholu, koristi se u domaćinstvu, za izradu slatkiša i niza proizvoda u prehrambenoj ind., vještački med, sokovi, džemovi i td.

 

 

25. Polisaharidi : - Šta su?

Polisaharidi su organski spojevi građeni 10 – 100 monosaharidnih jedinica povezanih u jednu molekulu glikozidnim vezama. Hemijskim reakcijama se mogu razloziti na monosaharide. Netopivi su u vodi, nisu slatkog okusa, nemaju redukujuca svojstva.

                            - škrob

Škrob – polisaharid koji sluzi kao skladiste energije u biljkama

Cvrsta supstanca, djelomisno rastvorljiv u vodi

Sastoji od nerazgranatog polisaharida Amiloze i razgranatog polisaharida Amilopektina.

                            - celuloza

Celulozanajrasireniji organski spoj u prirodi

Glavni satojak biljnih celija. Ima je u drvima, pamuku...

Celulozna vlakna sastoje od paralelno povezanih polisaharidnih lanacavodikovim vezama.

Ne koristi se u ishrani.

                           - glikogen

Glikogen – nalazi u misicima i jetri. On je rezervni polisaharid životinja.Kada je u krvi nivo glikoze smanjen, onda se dio GLIKOGENA razradi u glikozu.

07.05.2009.

završni iz hemije - I dio

1. Šta je organska hemija? Šta proučava ?

Organska hemija je hemija ugljikovih spojeva.

 

2. Zajednička svojstva organskih spojeva !

·        Većina organskih spojeva ima nisku tačku topljenja što proizilazi iz slabih  međumolekulskih privlačnih sila zbog  male polarnosti njihoih molekula.

·        Većina organskih spojeva je nerastvorljiva u vodi jer su im molekule nepolarne građe

·        Organski spojevi sa polimernom strukturom, kao što je celuloza i sintetičke plastične mase, u vodi i organskim rastvaračima su nerastvorljivi.

·        Većina organskih spojeva je lako zapaljiva

·        Većina organskih spojeva ne disocira na ione

·        Većina organskih spojeva ne provodi struju u rastvoru kao ni u rastopljenom stanju

·        U sastav većine organskih spojeva ulaze C, H, N, O, S, P i halogeni elementi. Ostali elementi slabo ulaze u satav organskih spojeva.

 

3. Podjela organskih spojeva :

a) na osnovu funkcionalnih grupa

ALKOHOLI, ETERI, ALDEHIDI, KEONI, KARBOKSILNE KISELINE, ETERI, AMINI, AMIDI

b) na osnovu skeleta ugljikovih atoma

CIKLIČNI I ACIKIČNI

 

4. Hibridizacija : sp3, sp2, sp hibridne orbitale

Sp3

Prema Paulingovoj tepriji atom ugljika može apsorbirati određeni kvant energije, pri čemu jedan 2s elektron preskoči u praznu 2p orbitalu. U tako pobuđenom stanju atoma ugljika dolazi do miješanja 2s i 2p aomskih orbitala pri čemu se apsorbirana energija raspodjeli na sva  četiri elektrona u valentnoj ljusci.Kaže se da je došlo do sp3 hibridizacije, odnosno do mješanja jene s i i 3p orbiale. Pri tome nastaju četiri energijski jednake 2sp3  hibridne orbitale, usmjerene od središta prema uglovima tetraedra. Ugao 109,5˚.

Sp2

Atomske orbitale pobuđenog atoma mogu se hibridizirati i tako da dođe do mješanje jedne 2s i dvije 2p orbitale.Tada dolazi do drugačije raspodjele energije negu u 2sp3 i kaže se da je došlo do sp2 hibridizacije.odozgo prema dole elektronegativnost opada, dok u periodama od lijevo prema desno raste.2sp2  hibridne orbitale usmjerene su prema vrhovima istostraničnog  trougla i međusobno zatvaraju ugao od 120˚.

Sp

Atomske orbitale pobuđenog atoma ugljika mogu se hibridizirati i tako se apsorbirana energija raspojeli na dvije 2sp hibridne orbitale niže i dvije nehibridizovane 2p orbitale više energije. Hibridne sp orbitale međusobno zatvaraju ugao od 180˚.Međusobno okomite nehibridizirane 2p orbitale rasprostiru se okomito na pravc što ga čine 2p hibridne orbitle atoma ugljika.

 

5. Građa ugljikova atoma.

El. konfiguracija ugljikovih atoma u osnovnom stanju je 2s2p2 očekivali bi da ugljik čini dvije veze jer ima 2 nesparena elektrona  u 2p orbitali, međutim u većini org. Spojeva ugljik čini 4 kovalentne veze jednake jakosti. To znači da svaka od te 4 veze mora uključivati i jednu 2s orbitalu. Na  temelju mnogobrojnih ogleda došlo je do zaključka da su sve 4 veze jednake.

 

6. Kovalentna veza.

Najstarija je Luisova teorija hemijske veze. Temelji se na stvaranju stabilne el. konfiguracije plemenitog plina, tj. Stvaranju okteta elektrona u valentnoj ljusci atoma u vezi. Da bi ostvrili stabilne konfiguracije atomi ugljika po Luiovoj teoriji čine zajedničke el. Parove i tako su objašnjene hemijske veze u  malim molekulama.Imamo jednostruku, dvostruku i trostruku kovalentnu vezu.

 

7. Pojam δ – sigma i π – pi veze !

Sigma veza se uvijek ostvaruje preklapanjem orbitala koje leže na istom pravcu i da sigma veza ima cilindričnu simetriju.Oko sigma veze moguća je rotacija djelova nekih molekula.sigma veze nastaju kad dođe do preklapanja s i p orbitala, dviju p orbitala, s orbitala sa hibrihnim sp, sp2 i sp3 orbitalama  ili međusobno preklapanjem hibridnih orbitala.

 

8. Organske hemijske reakcije (supstitucija, eliminacija, adicija).

·        Supstitucija (lat. Staviti umjesto nekoga)

Atom ili skupina atoma u molekuli reakcijom supstitucije zamjeni se nekim drugima atomom ili skupinom atoma.

·        Eliminacija (odstraniti) - izlaženje manje molekule iz organskig spoja. Pri tom iz jedne molekule reaktanta nastaju dvije molekule produkata.

·        Adicija (zbrojiti)

U reakcijama adicije  molekula sa nezasićenim vezama veže atome ili molekulu na dvostruku vezu.

 

9. Definicija ugljikovodika. Podjela ugljikovodika.

Organske spojeve čije se molekule sastoje samo od ugljika i vodika  nazivamo ugljikovodici.

Djele se na zasićene ili alkane i nezasićene ugljikovodike.

 

10. Alkani : - imenovanje

Opšta formula alkana je CnH2n+2. Koristi se IUPAC- ova nomenklatura koja glasi:Prva četiri homologa imaju osnovicu naziva alkohola koji sadrže jednak broj C atoma dok ostali homolozi dobivaju nazive tako što se uzme osnovica naziva grčkog jezika za broj koji predstavlja broj C atoma(pentan, heksan…)

                    - hemijska svojstva alkana

Alkani vrlo teško stupaju u hemijske reakcije u običnim uslovima. Tako ne reaguju sa koncentrovanim kiselinama I bazama, oksadicionim sredstvima itd. Zbog toga su i dobili naziv parafini od latinskih rijeci: parum affinis-nedovoljnog afiniteta. Slaba reaktivnost alkana se objašnjava pomoću structure njihovih molekula. Naime veze u molekulu alkana su vrlo čvrste jer su nastale preklapanjem orbitala koje su povoljne za preklapanje. Energijs veze C-C iznosi 348 kJ/mol.  Alkani mogu tek reagovati na povišenim temperaturama, povišenom pritisku i uz prisustvo katalizatora. Reakcije:

-         Reakcija oksidacije(npr. Sagorijevanje nafte I njenih derivate, zemni plin…itd)

-         Reakcije halogenovanja(reakcije sa halogenim elementima F, Br, Cl, odvijaju se samo uz prisustvo svjetlosti pa se nazivaju fotohemijske reakcije)

-         Reakcije sulfonovanja i nitrovanja (atomi hidrogena se u alkanima mogu zamjeniti sulfo(-SO3) ili nitro(-NO2) gru   

-         Cikloalkani

Cikloalkani su karbohidrogeni kod kojih su C atomi vezani jednostrukom vezom, a molekuli su zatvorenog niza tj. Imaju cikličnu strukturu.  Mogu se izvesti iz alkana tako što se sa krajnjih atoma karbona oduzme po jedan atom hidrogena, a onda se nastale slobodne veze atoma C iskoriste za njihovo međusobno vezivanje, što uslovljava ciklizaciju molekula. Opšta formula je CnH2n.Imaju tetraedarsku konfiguraciju I dolazi do odstupanja tetraedarskog ugla. Nazivi se izvode iz naziva alkana sa istim brojem C-atoma, samo se dodaje prefiks ciklo.

-         metan,(CH4)

-         Metan je najvažniji alkan, nalazimo na mjestima gdje se vrši raspadanje biljnih organizama bez prisustva vazduha, u pijesku ispod vode u barama pa se naziva barski plin, nastaje prilikom ugljenisanja pa se i naziva rudarski plin, ind. se dobija direktnom sintezom C i O, lab. se dobija iz bezvodnog natrij - acetata;

-         etan (C2H6)

-         Etan se nalazi u nafti rastvoren i izdvaja se pri preradi nafte, koristi se kao pogonsko gorivo.

 

11. Alkeni : - imenovanje

Nazivi alkena se izvode po IUPAC-ovoj npmenklaturi iz anziva alkana, tako što se od alkana sa istim brojem C atoma odbija bastavak-an I doda nastavak –en.

 - hemijska svojstva alkena

Dvostruka veza je mnogo slabija od proste veze, pa ona uvijek prva stupa u hemijske reakcije. Dvostruka veza je kraća od proste veze. Svereakcije dvostruke veze reaguju na isti način a to je da dolazi so raskida pi veze.Svaki od atoma dobiva po jedan Slobodan electron tj. Dobiva po jednu slobodnu vezu.taj electron ili veza ostvaruje novu vezu sa drugim atomom ili atomskom skupinom. Karakteristične reakcije za dvostruku vezu ili alkenes u reakcije adicije.

                      - cikloalkeni

Cikloalkeni su karbohidrogeni koji imaju molecule ciklične strukture, a C atom čine jednu dvostruku vezu. Ako imaju dvije dvostruke veze onda su to ciklodieni, tri ciklotrieni itd. Sve što važi za cikloalkane veži za cikloalkene. Zbog prisutne dvostruke veze za cikloalkene su posebno značajne hemijske osobine – velika hemijska reaktivnost, što im omogućuje vrlo raznovrsnu primjenu u organskoj hemijskoj industriji.

                      - eten

Najednostavniji predstavnik alkena je eten C2H4. Eten I drugi alkeni u velikim koluičinam dobivaju se industrijskim krekingom nafte. Industrijsko dobivanje provođenje pare etil alkohola na temperature od 300 do 400˚ preko Al2O3 kao katalizatora. U molekuli etena ima 5 sigma i jedna pi veza. Eten je bezbojan gas slaba sladunjava mirisa, slabo se rastvara u void, lahko stupa u hemijsk reakcije. Reaguje sa vodikom, halogenim elementima, halogenovodoničkim kiselinama i oksidacionim sredstvima. Reakcije;

-         adicija vodonikom

-         adicija halogenim elementima

-         adicija hidrogenhalogenida

-         adicija sulfatne kiseline

-         oksidacija

 

 12. Alkini : - imenovanje

Alikini imaju opštu formulu CnH2n-n. Nazivi se izvode iz naziva alkana, tako što se umjesto nastavka –an dodaje nastavak –in. položaj trostruke veze se mora označiti u nazivu kao i položaju dvostruke veze kod alkena.

                     - hemijska svojstva alkina

Hemijske osobine su određene trostrukom vezom. Ova veza je kraća od dvodtruke što znači da je manje stabilna jer se jezgra jače odbijaju.veza pi se najlakše raskida pa to ukazuje da su alkini najreaktivniji karbohidrogeni.

                     - etin

Nema ga slobodnog u prirodi. Može se dobiti direktnom sintezom C i H;

2C + H2C2H2

Takođe se može dobiti iz kalcijkarbida CaC2, djelovanjem sa vodom:

CaC2+ H2OCa(OH)2 + C2H2

Eten je čist gas, ako je čist nema mirisa. Hemijski je vrlo reaktivan najvažnije reakcije etina su reakcije adicije.može reagovati I sa reakcijma supstitucije.Spajanjem dva molekula etina dobije se vinil-etin;

H-C≡CH-C+H-C≡C-H    H2CCH-C≡CH(vinil-etin)

Etin ima veliku primjenu, koja se zasniva na velikoj hemijskoj reakciji. Upotrebljava se za postizanje visokih temperature u aparatima za autogeno zavarivanje I sječenje metala.

 

13. Aromatski ugljikovodici : - Benzen (hemijska svojstva benzena).

Benzen - najjednostavniji član grupe aromatskih spojeva, pri sobnoj temperaturi je tekućina, karakterističnog i jakog mirisa, dober je rastvarač org. spojeva: masti, ulja, smola, kaučuka i td. Prvi put ga je sintetizirao Faradej, nezasićen ugljikovodik sa 6 C atoma, vrlo stabilan spoj. Njegove reakcije: halogeniranje, nitriranje, sulfoniranje i alkiliranje.

 - Derivati benzena i važniji ostali aromatski spojevi.

Nekondenzovani policiklički aromatski ugljikovodici su spojevi kod kojih su prstenovi benzena neposredno povezani jedan za drugi, a jedan takav je difenil.

Difenil (C6H5) - čvrsta supstanca, ne rastvara se u vodi, ima iste osobine kao i benzen.

Naftalen (C10H8) - sadrži dva molekula benzena koji imaju 2 zajednička C - atoma, bijela kristalna tvar, ne ratsvara se u vodi, dobija se iz katrana kamenog uglja.

 

14. Alkoholi : - svojstva alkohola

Zajednička karakteristika alkohola je da sadrže hidroksilnu grupu –OH. Prema položaju hidroksilnih grupa mogu biti primarni, sekundarni i tercijarni alkoholi. Prema broju hidroksilnih grupa djele se na jednohidroksilne, dihidroksilne, trihidroksilne i polihidroksilne.             

                       - metanol

Pod posebnim uslovima može se dobiti oksidacijom metana;

CH4 + O2 CH3OH

Najčešće se dobija sintezom CO i H2 na povišenoj temperaturi i pritisku uz prisustvo katalizatora;

CO + 2H2 CH3OH

Koristi se kao gorivo jer se pri sagorijevanju izdvaja velika količina toplote, dobar je rastvarač i vrlo je otrovan, izaziva trajno sljepilo, smrtna doza 30 ml.

   - etanol

Proizvodi se alkoholnim vrenjem voćnih plodova koji sadrže šećer;

C6H12O6 2C2H5OH + 2CO2

Može se dobiti sintetički, adicijom vode na eten na temperature od 300˚C pod velikom pritiskom uz prisustvo katalizatora;

Industrijski se etanol proizvodi adicijom vode na eten pri temperature od 200˚C I uz pritisak od 300 bara;

CH2CH2 + H2O CH3CH2OH

Neotrovan je u razumnim količinama pa je u sastavu svih alkoholnih pića. Koristi se kao organski rastvarač za dobivanje lijekova, eksploziva, kozmetičkih sredstava i dr.

                 

    - fenoli, aromatski alkoholi

To su hidrosilni derivati benzena, a to znači da u molekulu benzena jedan ili više atom ahidrogena zamjeni –OH grupama. Prema broju hidroksilnih grupa djele se na; monohidroksilne, dihidroksilne I polihidroksilne fenole.


 

07.05.2009.

Zavrsni iz fizike - II dio

v     Za šta nam služe kvantni brojevi?

Kvantni brojevi određuju stanje elektrona u atomu.

 

v     Navedi i definiraj sva četiri kvantna broja?

Glavni kvantni broj [n]-određuje poluprečnik kružnih putanja po kojima se kreću elektroni n=1,2,3

Orbitalni kvantni broj [l]-određuje prostorni oblik orbitale l=n-1

Magnetski kvantni broj [ml]-određuje usmjerenost električne orbitale u prostoru ml= - l do +l

Magnetski spinski kvantni broj [ms]-tumači el. spin ms=+-1/2

 

v     Šta je to Paulijev princip isključenja?

Paulijev princip isključenja je da u jednom atomu ni dva elektrona ne mogu imati sva 4 kvantna broja.

 

v     Šta je to LASER?

Laser je uređaj za dobivanje monohromatske svjetlosti vrlo velikog intenziteta.

 

v     Od čega se sastoji jezgro atoma?

Jezgro atoma se sastoji od protona i neutrona.

 

v     Šta su to nukleoni? (protoni i neutroni)

Protoni su pozitivno naelektrisane čestice a neutroni električki neutralne čestice i one se zajedno nazivaju nukleoni te čine jezgro atoma.

 

v     Šta je to maseni broj?

Maseni broj [A] je ukupan broj protona [Z] i neutrona [N].

 

v     Šta su to izotopi?

Izotopi su atomi s istim brojem protona a različitim brojem neutrona.

 

v     Šta je to defekt mase?

Defekt mase je razlika između zbira masa protona i neutrona u jezgru i mase jezgra.

 

v     Šta je to radioaktivnost?

To je zračenje koje bez ikakvih spoljašnjih izazivača jonizuje gasove, zarnjuje fotografske ploče i sl. Supstance koje emituju to zračenje su radij, polonij i sl.

 

v     Navedi tri vrste zračenja?

Tri vrste zračenja su: α, β i γ.

 

v     Kako smo definirali aktivnost radioaktivnog elementa A?

Aktivnost radioaktivnog elementa [A]  je brzina kojom se raspada radioaktivno jezgro i jednaka je broju raspadnutih jezgara u jedinici vremena.

 

v     Koje procese nazivamo nuklearne reakcije?

Nuklearne reakcije su procesi koji nastaju bombardovanjem jezgra atoma s projektilima.

 

v     Šta je to nuklearna fizija?

Nuklearna fizija je nuklearna reakcija u kojoj dolazi do cijepanja teških jezgara na dva približno jednaka dijela.

 

v     Šta je to nuklearna fuzija?

Nuklearna fuzija je proces spajanja lahkih atomskih jezgara u teška pri čemu se oslobađa velika količina energije.

 

v     Definiraj debroljevsku talasnu dužinu?

Debroljevska talasna dužina čestica je λ=h/mv  gdje je m-masa čestice, v-brzina lestice i p-količina kretanja čestice.

 

v     Materija je dualističke prirode.Objasni?

Materija je dualističke prirode tj. talasno-korpuskularne jer svaki elektromagnesni talas je u isto vrijeme i snop fotona, a svakom fotonu pripada odgovarajući talas. A su talas i čestica dva načina na koje se očituje materija.

 

v     Šta je to princip neodređenosti?

Princip neodređenosti je proizvod neodređenosti položaja čestice Δx i neodređenosti njene količine kretanja Δp mora biti veći ili jednak Planckovoj konstanti  Δp Δx » h/2π

 

v     Šta su to elementarne čestice?

Elementarne čestice su čestice koje se ne sastoje od još prostijih čestica.

 

v     Svaka čestica ima svoju antičesticu.

 

v     Navedi koja su to osnovna međudjelovanja u prirodi?

Gravitaciono, elektromagnetsko, slabo nukelearno i jako nuklearno.

 

v     Kako glasi Hablov zakon?

Brzina udaljavanja galaksija je proporcionalna njihovoj udaljenosti. v=Hd

 

v     Šta su to crne rupe?

Crne rupe su prostor gdje postoji samo gravitacija, koje ništa ne zrače i koje zarobe i svjetlost.

 

v     Navedi dva postulata Specijalne teorije relativnosti (STR)?

U svim inercijalnim sistemima važe isti fizički zakoni

Brzina svjetlosti u svim inercijalnim sistemima je jednaka i neovisna od kretanja sistema

 

v     Šta je to neinercijalni sistem referencije (NSR)?

Sistem referencije koji se kreće ubrzano u odnosu na inercijalni sistem naziva se neinercijalni sistem referencije.

 

v     Šta je to inercijalni sistem referecije (ISR)?

Inercijalni sistem referencije je sistem referencije koji se kreće ravnomjerno pravolinijski ili miruje.

 

v     Navedi četiri posljedice teorije relativnosti (STR)?

Istovremenost događaja

Sabiranje brzina u STR

Dilatacija vremena

Kontrakcija dužine

 

07.05.2009.

Zavrsni iz fizike - I dio

v     Definiraj Columbov zakon?

Sila uzajamnog djelovanja dvije tačkaste količine elektriciteta direktno je proporcionalna tim količinama elektriciteta, a obrnuto proporcionalna kvadratu njihove udaljenosti  F=k q1q2/r2

 

v     Šta je to električno polje?

Prostor oko naelektrisaong tijela u kojem se očituje djelovanje na druga naelektrisana tijela zove se električno polje.

 

v     Definiraj zakon održanja količine elektriciteta?

Algebarski zbir naelektrisanja u izolovanom sistemu je konstantan.

 

v     Navedi dva Kirchoffova pravila?

Zbir jačina struja koje utiču u jedan čvor jednak je zbiru jačina struja koje izlaze iz čvora.  ΣI=0

Algebarski zbir svih elektromotornih sila u zatvorenoj strujnoj konturi jednak je zbiru svih padova napona u toj konturi.   Σε=ΣRI

 

v     Šta je to električna struja?

Električna struja je usmjereno kretanje električnih čestica.

 

v     Jedinica za jačinu električne struje je amper.

 

v     Kako definiramo jačinu električne struje?

Jačina električne struje brojno je jednaka količini elektriciteta koji protekne kroz presjek provodnika u jedinici vremena.  I=q/t

 

v     Navedi dva načina vezivanja električnih otpornika i objasni pojedinosti?

Serijsko vezivanje – kraj jednog otpornika vezemo za pocetak drugog, kroz otpornike protiče ista struja I=const. i ukupan pad napona jednak je zbiru padova napona  R=R1+R2+R3

Paralelno vezivanje – U=const. a struja se grana te je  I=I1+ I2 +I3    i 1/R=1/R1+1/R2+1/R3

 

v     Ohmov zakon za cijelo strujno kolo  glasi, napiši značenje svake oznake?

Jačine električne struje u provodniku direktno je proporcionalna naponu na njegovim krajevima,a obrnuto proporcionalna njegovom otporu. I=U/R  à

I-jačina el. struje, R-el. otpor provodnika, U-napon.

 

v     Od čega zavisi električni otpor provodnika, napiši relaciju.

Električni optor provodnika zavisi od njegove dužine l, poprečnog presjeka s i specifičnog otpora.  R=ρ l/

 

v     Definiraj elektromotornu silu?

Elektromotorna sila izvora struje brojno je jednaka radu spoljašnjih sila za prenošenje jediničnih količina elektriciteta s nižeg na viši potencijal. ε=A/q

 

v     Čemu je jednaka jačina struje u zatvorenom kolu?

Jačina struje u zatvorenom kolu proporcionalna je elektromotornoj sili izvora, a obrnuto proporcionalna zbiru svih otpora u kolu.  I=ε/R+r

 

v     Definiraj rad električne struje?

Rad električne struje jednak je proizvodu napona, jačine struje i vremena proticanja. A=UIt

 

v     Definiraj snagu električne struje

Snaga el. struje  jednaka je proizvodu napona i jačine struje    P=UI

 

v     Definiraj Joule-Lentzov zakon?

Oslobođena količina toplote u porovodniku jednaka je proizvodu otpora provodnika, kvadrata jačine struje i vremena proticanja.  Q=RI2t

 

v     Kroz šta se prostire magnetno polje?

 

 

 

 

v     Šta je to gustina magnetnog fluksa i od čega zavisi?

Gustina magnetskog fluksa(B) brojno je jednaka magnetskom fluksu po jedinici površine B=Φ/s

 

v     Od čega zavisi jačina magnetnog polja?

Jačina magetnog polja H zavisi od magnetne inudkcije i permaebilnosti sredine.

 

v     Naelektrisane čestice u kretanju proizvode Magnetno polje.

 

v     Uporedi silnice električnog polja i magnetnog polja, po čemu se razlikuju?

Silnice magnetskog polja su zatvorene linije.

 

v     Šta je to solenoid?

v     Solenoid je zavojnica(sačinjena od više kružnih navoja).

 

v     Šta je to elektromagnet?

Elektromagnet je solenoid s jezgrom od mehkog željeza.

 

v     Definiraj Lorentzovu silu?

Lorentzova sila dejluje na naelektrisane čestice u kretanju. Ako se kreće brzinom v okomito nalinije sila njen iznos je  F=qvB

 

v     Definiraj Amperovu silu!

 

 

v     Definiraj Faradeyev zakon?

Indukovana elektromotorna sila u provodnoj konturi proporcionalna je brzini kojom se mijenja magnetski fluks kroz površinu koji ona ograničava ε= - ΔΦ/Δt 

 

v     Šta je to naizmjenična struja?

Električna struja čija se jačina i smjer periodično mijenjaju u toku vremena naziva se naizmjenična struja

 

v     Uređaji pomoću kojih se povećava ili smanjuje naizmjenični napon nazivaju se ampermetri i voltmetri.

 

v     Šta su to elektromagnetne oscilacije?

Elektromagnetske oscilacije predstavljaju naizmjenično pretvaranje energije el. polja u enregiju magnesnog polja i obratno.

 

v     Definiraj elekromagnetni talas?

Proces širenja promjenjivog elektromagnetskog polja kroz prostor naziva se elektromagnesni talas.

 

v     Šta je to transverzalni elektromagnetni talas?

Svjetlost je transverzalni elektromagnetski talas.

 

v     Kako izračunavamo talasnu dužinu svjetlosti?

 

 

 

 

 

v     Šta je to spektar elektromagnetnih talasa?

Raspon mogućih talasnih dužina i frekvencija elektromagnetnih talasa naziva se spektar elektromagnetnih talasa.

 

v     Šta je to fotometrija?

Fotometrija se bavi mjerenjem jačine vidljive svjetlosti koju svjetlosni izvori emituju u prostor, kao i veličine povezane s tom jačinom.

 

v     Kakva je priroda svjetlosti?

Priroda svjetlosti je dualistična tj. talasna i korpuskularna.

 

 

v     Od čega zavisi osvijetljenost?

Osvjetljenost zavisi od svjetlosnog fluksa koji pada na neku površinu i te površine.

 

v     Od čega zavisi jačina svjetlosti?

Jačina svjetlosti nekog svjetlosnog izvora zavisi od svjetlosnog fluksa koji taj izvor zrači i od jediničnog prostornog ugla.

 

v     Definiraj indeks prelamanja?

Indeks prelamanja neke sredine je odnos brzine svjetlosti u vaakumu i u toj sredini n=c/v

v     Navedi četiri zakona geometrijske optike?

Zakon pravolinijskog prostiranja svjetlosti

Zakon nezavisnog prostiranja svjetlosnih zraka

Zakon odbijanja svjetlosti

Zakon prelamanja svjetlosti

 

v     Navedi tri pojave koje dokazuju da je svjetlost talasne prirode?

 

 

 

 

 

 

v     Definiraj toplotno zračenje?

Toplotno zračenje je kada zagrijano čvrsto tijelo zrači elektromagnesne talase.

 

v     Koja su to dva zakona zračenja crnog tijela?

Wienov zakon – talasna dužina na kojoj je intenzitet zračenja maksimalan, obrnuto je proporcionalna apsolutnoj temperaturi. Λ=b/T

v     Stefan-Boltzmanov zakon – ukupni intenzitet zračenja idealnog crnog tijela proporcionalan je četvrtom stepenu temperature. I=σT4

 

v     Kako je glasila Plancokva hipoteza o kvantima?

Energija se ne emituje kontinuirano već diskontinuirano u određenim konačnim iznosima – kvantima.

 

v     Definiraj Planckov zakon zračenja?

Ukupna emitovana energija jednaka je cjelobrojnom umnošku energije jednog kvanta E=nhf  

 

 

v     Šta je to fotoelektrični efekat?

Fotoelektrični efekat je pojava emisije elektrona s površine metala kada se obasja svjetlošću.

 

v     Definiraj Einsteinov zakon za fotoelektrični efekat?

Energija fotona se utroši na izlazni rad i kinetičku energiju izbijenih fotoelektrona. hf=A+Ek      [  Ek=mv2/2 ]

 

v     Šta je to granična frekvencija?

Granična frekvencija je minimalna frekvencija koju svjetlost treba imati da bi došlo do izbijanja elektrona.

 

v     Navedi barem dva modela atoma ?

Ruthefordov i Bohrov model atoma.

 

v     Objasni Rutherfordov model atoma?

Prema Ruthefordovom modelu, atom se sastoji od jezgra koje je pozitivno naelektrisano i omotača u kojem kruže elektroni velikom brzinom.

 

 

v     Objasni Bohrov model atoma?

Objavio/la blablobla u 23:11, 0 komentar(a), print, #

10.11.2008.

zavrsni iz historije - dio II

v     Kada je formirana ustaška država NDH i kada je BiH ubilježena u nju?

NDH je formirana 10.4.1941 i BiH je odmah ušla u njen sastav.

v     Kada je Sarajevo okupirano od strane njemačke vojske, a kada je oslobođeno?

Okupirano je 10.4.1941, a oslobođeno 6.4.1945

v     Objasni razlog srpsko-četničkog genocida nad Bošnjacima!!

Bezrazložna vjerska mržnja i netrpeljivost, želja srpskih ideologa i političara da pod svaku cijenu stvore etnički čistu državnu teritoriju.

v     Šta su to NOO??

Narodnooslobodilački odbori su prvi organi narodne vlasti.

v     Kada je održano prvo zasjedanje ZAVNOBIH-a na kome su udareni temelji državnosti BiH?

Održano je u Mrkonjić gradu 25.11.1943

v     Kada je održano drugo zasjedanje AVNOJ-a i koja je njegova najznačajnija državno-pravna odluka?

Održano je u Jajcu 29 i 30.11.1943, a njegova najznačajnija politička državno – pravna odluka je da je AVNOJ postao vrhovno zakonodavno i izvršno predstavništvo NOP-a.

      Kada je održan nirnberški proces—suđenje ključnim ličnostima Trećeg Rajha?

Održan je 1946 godine

v     Kada je i ko pokrenuo pitanje nesvrstanih?

Pitanje je pokrenuto u julu 1966g na Brionima

v     Kada je pao Berlinski zid i šta je označio njegov pad?

Pao je 1989, a njegov pad je označio početak brzog raspada komunizma u istočnoj Evropi.

v     Objasni pojam nekolonijalizam!!

To je oblik evropske dominacije, javio se kao posljedica kolonijalizma, odnosno nezavidnom položaju kolonija. Privredno jake zemlje i bivše kolonijalne sile nastojale su u oslobođenim zemljama steći ekonomsku i političku dominaciju.

v     Cilj izazivanja ratova velikih sila u zemljama trećeg svijeta!

Cilj izazivanja ratova velikih sila u zemljama trećeg svijeta bio je onemogućiti integraciju i bolju saradnju između islamskih država.

v     Kada je donesen prvi ustav FNRJ i koji je njegov značaj za muslimane – Bošnjake?

Donesen je 31.1.1946. po njemu muslimani nisu bili nacionalno priznati

v     Značaj ustava SFRJ za muslimane – Bošnjake?

Ustav iz 1947 je glavna meta unitarističkih i centralističkih snaga jer su po njemu muslimani nacionalno priznati.

v     Kada je BiH proglašena samostalnom, nezavisnom i suverenom državom?

39.2.1992 na referendumu građana

v     Kada je Evropska zajednica priznala državno-pravni suverenitet BiH?

6.4.1992

v     Kada je BiH primljena u UN?

21.5.1992

Neki datumi nisu tačni....tako da ti je pametnije da provjeriš...a u zavrsnom su 90% pitanja vezana za  datume!!!

Sretno!!!

10.11.2008.

zavrsni iz historije - dio I

v     U koje su dvije države bili integrisani južnoslavenski narodi na Balkanu u toku prve polovine XIX stoljeća?

Južnoslavenski narodi su bili podijeljeni između Osmanskog carstva i Habsburške monarhije

v     Cilj ilirskog pokreta!

Cilj ilirskog pokreta bio je da od svih južnoslavenskih naroda formira kulturnu cjelinu koja bi se temeljila na zajedničkom jeziku i na zajedničkoj nacionalnoj svijesti

v     Objasni pojam Načertanije!!!

načertanije je nacrt Ilije Graščanina, a predstavlja program koji je sadržavao uputstva o sredstvima i načinu pripajanja najvećeg dijela slavenskih zemalja Balkanskom poluostrvu u sastavu Osmanskog carstva.

v     Kada je završeno nacionalno ujedinjenje Italije?

Nacionalno ujedinjenje Italije je završeno 1870.g., kada su italijanske čete ušle u Rim i proglasile ga prijestolnicom italijanske Kraljevine.

v     Kada je završeno ujedinjenje Njemačke?

Ujedinjenje Njemačke je završeno 1871g. Kada se ujedinolo 25 država u Versajskom dvorcu u Parizu.

v     Kada je donesena Saferska naredba i kakav j bio njen smisao?

Saferska naredba je donesena 14 safera 1276 (12.9.1859). njen smisao je bio da ozakoni i potvrdi već postojeće zakone između čifluk sahibije i čivčije.

v     Kada je donesen Vilajetski ustav i šta je njime bilo regulisano?

Vilajetski ustav je donesen 1865g. Njim je regulisano da je vilajetom upravljao valija, on je imao svoje pomoćnike i načelnike. Funkciju najvišeg organa dobilo je Upravno vijeće (Idare medžlis) čiji je predstavnik bio valija. Vilajetski ustav je predstavljao jedan oblik parlamentarizma i autonomnosti BiH. Vilajet se dijelio na sandžake, a sandžaci na kaze, a kaze na nahije.

v     Kada se javlja ideja integralnog bošnjaštva i šta se pod njom podrazumijeva?

v     Ideja integralnog bošnjaštva se javlja u XIX stoljeću i pod njom se podrazumijeva činjenica da postoji jedan bosanski narod koji posjeduje sve narodne osobenosti, genetički i historijski je vezan za BiH.

v     Kada je nastao Trojni savez i koje su ga države sačinjavale?

Između AU i Njemačke sklopljen je savez 1879g. A kojem se 1882.g. pridružila Italija

Dakle, Trojni savez je sklopčjen 1882

v     Zašto je došlo do suprotnosti između velikih sila u Evropi u periodu 1878-1914?

Do suprotnosti između velikih sila je došlo zbog užurbanog osvajanja kolonija, a i borbom za prevlast.

v     Kada je obrazovana Antanta i koje su je države sačinjavale?

Antanta je nastala 1907g. A sačinjavale su je Rusija, Engleska i Francuska

 

v     Kada je otvoren Suecki kanal i u čemu je njegov značaj za kolonijalne sile?

Suetski kanal je otvoren 1869g. Za kolonijalne sile je imao veliki značaj jer se ubrzala komunikacija i ona je omogućila traženje povoljnih puteva za kolonijalnu ekspanziju.

v     Međunarodne krize pred I svjetski rat!

To su: prva i druga marokanska kriza,  aneksiona kriza i balkanski ratovi

v     Kada su vođeni Balkanski ratovi?

Od 1912 do 1913g.

v     Kada je održan Berlinski kongeres, , koje zemlje su na njemu učestvovale, šta je regulisano članom 25. Berlinskog ugovora?

Održan je u periodu od 13.6. – 13.71878g. na njemu su učestvovali predstavnici Rusije, AU, Engleske, Francuske, Italije, Njemačke i Osmanskog carstva. Članom 25. Berlinskog ugovora je regulisano da AU okupira Bosnu.

v     Kakav je odjek imao Berlinski kongres u Bosni?

Potpisivanje Berlinskog ugovora u Bosni je odjeknula kao surova stvarnost. To je s jedne strane izazvalo potištenost i bezvoljnost, a s druge strane pojačalo neraspoloženje prema sultanu.

v     Kada je u Sarajevu osnovan Narodni odbor radi pripremanja otpora austrougarskoj okupaciji?

Narodni odbor radi pripremanja odbrane od AU osnovan je u Sarajevu 5.6.1878g.

v     Ko se posebno istakao u organizaciji otpora?

Posebno su se istakli: Muhamed ef. Hadžijamaković, Salih Vilajetović – hadži Lojo, Abdulah ef. Kaukčija

v     Kada je prestala Osmanska vlast u Bosni i formirana Narodna vlada

Narodna vlada je formirana 27.7.1878.

v     Kada je AU vojska ušla u Sarajevo?

AU vojska je ušla u Sarajevo 19.8.1878

v     Postupci AU vlasti prilikom ulaska u Sarajevo!

U borbu je Filipović uključio 14000 vojnika od kojih je 5000 bilo razmješteno na glavne kote oko Sarajeva. Glavnina snaga je napadala preko Blažuja, Sarajevskog polja, Vraca, Debelog brda i trebalo im je pet sati da probiju linije. Teške borbe vođene su na Koševu, Širokači, Bjelavama, oko Ali-pašine džamije. Otpor branilaca je potpuno skršen oko 14 sati i tada su počela lokalna hapšenja po gradu.

v     Šta je regulisano Carigradskom konvencijom potpisanom 1879. između Porte i AU?

Carigradska konvencija je potpisana između AU i Porte 21.4.1879g., a regulisala je: da okupacije ne vrijeđa prava sultana na BiH, garanciju slobode vjeroispovijesti svim stanovnicima, muslimanima se jamči lična i imovinska sigurnost, pravo da održavaju duhovne veze sa svojim duhovnim poglavarom u Carigradu.

v     Kakav je bio državno – pravni položaj BiH za vrijeme AU?

BiH je postala posebno područje nad kojim su ingerencije imale vlade Austrije i Ugarske, poglavar joj je ujedno bio i komadant oružanih snaga. AU je zadržala postojeću administrativno-teritorijalnu podjelu: bosanski vilajet – reishland, sandžaci-okruzi, kaze – kotari, nahije – kotarske ispostave. Valija je postao zemaljski poglavar – Landschef. BiH je podijeljena na 6 okruga: Sarajevo, Travnik, Mostar, Tuzla, Bihać, Banja Luka

v     Kakve je posljedice imalo zavođenje vojnog zakona 1881??

Posljedice vojnog zakona su ustanak u Hercegovini 1882 i iseljavanje muslimana iz Bosanske krajine u Tursku

v     Kako se AU vlast odnosila prema vjerskim zajednicama u BiH?

Odnos austrougarske prema vjerskim zajednicama:

Pravoslavno stanovništvo i BiH je po mišljenju bečke vlade trebalo odvojiti od carigradske patrijaršije i staviti je pod utjecaj pećke patrijaršije. Što se ti če katoličanstva, AU je nastojala smanjiti utjecaj franjevaca jer je bila nazadovoljna njima i uvesti katoličku hijerarhije. Muslimane je također nastojala odvojiti od Carigrada i time učvrstiti svoj položaj u okupiranoj zemlji.

v     Na čemu je zasnovana bosanska posebnost, odnosno bošnjaštvo?

Bosanska posebnost bila je zasnovana na tome što su muslimani smatrani najdržavnotvornijim narodom, pa je uvedena bosanska nacija. Uvedeni su: bosanska zastava, grb, jezik. To je došlo do izražaja dvadesetih godina XIX vijeka s listom «Bošnjak»

v     Čime je uslovljena aneksija BiH 1908.g?

Borbom za vjersku i vakufsko – mearifsku autonomiju

v     U kojim je pravcima tekao privredni razvoj BiH pod AU?

Privredni razvoj: akumulacija kapitala (stvaranje građanske klase), izgradnja saobraćajnica, industrijalizacija

v     Koje su političke stranke formirane u BiH za vrijeme AU?

Muslimanska narodna organizacija, muslimanska narodna stranka, srpska narodna organizacija, hrvatska narodna zajednica, hrvatska katolička udruga, socijal demokratska stranka.

v     Osnovne karakteristike južnoslavenskih zemalja 1878!

Osnovna karakteristika južnoslavenskih zemalja nakon 1878g. Odvijala se u tri pravca. Zemlje koje su se našle u okvirima Habsubrške monarhije  pokušavale su da u njenim okvirima ostvare unutrašnje ujedinjenje. Nezavisne SiCG gajile su nadu da će se proširiti na račun susjeda. Albanija i Makedonija se bore da se oslobode Osmanske vlasti.

v     Značaj 1903. kod južnoslavenskih naroda!!

Godina 1903. je veoma značajna za Južne Slavene. U Hrvatskoj je slomljen apsolutistički režim Kuena Hedervaria i došlo je do uspostave politike novog kursa. U Srbiji je ubijen kralj Aleksandar Obrenović i izabran Petar Karađorđević. U Makedoniji je formirana VMRO i Ilindan 2.8.1903. došlo je do ustanka protiv Osmanlija.

v     Rezultati balkanskih naroda!

Podjela Makedonije između balkanskih država i uspjeh da uz učešće velikih sila, u svoju koristz riješe pitanje opstanka Osmanlija na Balkanu.

v     Šta je bio povod izbijanja I svjetskog rata?

Sarajevski atentat 28.6.1914 u kojem je Gavrilo Princip ubio austrijskog nadvojvodu Franca Ferdinanda.

v     Šta je bio uzrok izbijanja I svjetskog rata?

Uzrok izbijanja prvog svj. Rata je težnja centralnih sila i sila Antante za novom podjelom svijeta i njihova borba za prevlast.

v     U čemu se ogledao novi kurs njemačke politike?

Pošto je Njemačka bila nezadovoljna podjelom kolonija u Africi i Aziji, novi kurs njene politike ogledao se u nastojanju da ratom izvrši novu podjelu kolonija i utjecaja u svjetskim okvirima.

v     Navedi glavne frontove u Prvo svjetskom ratu!!

Istočni. Zapadni, Balkanski, Osmanlijski

v     Koji su razlozi ulaska SAD u Prvi svjetski rat?

SAD bi imale velike novčane gubitke ako bi sile Antante izgubile rat, jer su finansijski pomagale te zemlje, neograničeno njemačko podmorničko ratovanje u kojem su stradali i neki američki brodovi su doveli do zategnutih odnosa između Njemačke i SAD i posebno kada su saznali da se Nijemci namjeravaju udružiti sa Meksikom i Japanom, koji je bio usmjeren protiv američkih interesa.

v     Koja je članica Centralnih sila posljednja potpisala primirje-kapitulaciju?

To je bila Njemačka, a kapitulaciju je potpisala 11.11.1918

v     Šta je bio glavni rezultat Prvog svjetskog rata?

Činjenica da je Evropa 1918.g. prestala biti centar svijeta, a glavnu ulogu u svjetskoj proizvodnji su preuzeli SAD i Japan

v     Period trajanja Prvog svjetskog rata!!

28.6.1914. – 11.11.1918

v     Kada je BiH prestala biti neposredno ratno poprište u Prvom svjetskom ratu?

BiH je prestala biti neposredno ratno poprište slomom SiCG u oktobru 1915.

v     Bitka za planinski vrh Monte Meletu!!

v     Zašto su pravljene kombinacije oko državno-pravnog položaja BiH?

Pravljene su s ciljem da se spriječi eventualni raspad AU monarhije i onemogući rješenje jugoslavenskog pitanja.

v     Šta se podrazumijeva pod jugoslavenskom idejom?

Ona podrazumijeva stvaranje jedne zajedničke džave Južnih Slavena. I južnoslavenskim zemljama AU monarhije postojale su istovremeno dvije oprečne ideje. Jedna je podrazumijevala trijalističko uređenje Habsburške monarhije (Austrija, Ugarska i država koja bi nastala ujedinjenjem banske Hrvatske, Istre, Dalmacije, BiH i slovenačkih pokrajina). Druga ideja je govorila o neminovnosti rječenja jugoslavenskog pitanja izvan AU.

v     Kada je imenovana prva bosanskohercegovačka Narodna (Zemaljska) vlada?

Formirana je 3.11.1918.godine

v     Kada je nastala Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca?

Nastala je 1.12.1918.g.

v     Kakav je bio Versajski sistem?

Versajski sistem je činio Versajski mir sa ostalim ugovorima poslije Prvog svj. Rata. Na njemu je trebalo da počiva svjetski poredak.

v     vrijeme trajanja velike ekonomske krize?

Trajala je od 1929 – 1933 godine

v     Koje su bile političke posljedice ekonomske krize?

Glavna politička posljedica velike ekonomske krize je pojava diktatorskih i fašističkih režima u svijetu

v     Šta je Kominterna?

Komiterna (treća komunistička internacionala) je stvorena na poticaj Vladimira Iliča Lenjina i ona je označavala organizaciju svih komunističkih partija svijeta. Ideja je bila da Komiterna treba učestvovati u pripremanju i izvođenju svjetske revolucije.

v     Navedi oblike građanskih diktatura!

Najznačajniji oblici građanskih diktatura su: fašistička u Italiji (1922), vojna u Španiji (1923) i Poljskoj (1926), vojno – monarhistička u Grčkoj, Bugarrskoj (1924) i u Jugoslaviji (1929)

v     Na kojim je principima počivala fašistička vlast?

Počivala je na principima jednog vođe i jedne partije, pokornosti i povjerenju vođi i upotrebi sile protiv svih protivnika režima.

v     Protiv čega su se borili fašisti?

Protiv demokratije, parlamentarizma, socijalizma i ličnih sloboda građana.

v     Šta je antisemitizam?

Antisemitizam je termin koji označava mržnju prema semitskim narodima, naročito jevrejima. Bio je jedan od osnovnih načela nacista i fašista u Drugom svj ratu

v     Koja je totalitarna ideologija bila najjača tridesetih godina 20. stoljeća?

Fašizam

v     Šta se dešava sa Bošnjacima sa ujedinjenjem 1918.?

Na samom zabilježena su stradanja Bošnjaka, o čemu je bio izviješten ministar Pribičević. Ta stradanja predstavljaju jednu od karakteristika cjelokupnog života i stanja u BiH prvih decenija ujedninjenja. Svakovrsni napadi na živote i imovinu Bošnjaka i patološka i psihološka šikaniranja stalnim povicima upućenim Bošnjacima u stilu «Idite u Aziju», počeli su u prevratnim danima u jesen 1918.g.

v     Kada je izveden zločin nad Bošnjacima u selima Šahovici i Pavino polje?

Zločin je izveden u noći između 9. i 10. novembra 1918.g

v     Kada je osnovana jugoslavenska muslimanska organizacija?

Osnovana je na skupu u Sarajevu 16.2.1919.g.

v     Šta je uvjetovalo potrebu političkog organizovanja Bošnjaka?

Političko organizovanje Bošnjaka bilo je uvjetovano stvaranjem Demokratske stranke na jugoslavenskoj osnovi, koja je u središte svog programa stavila centralističko uređenje države SHS i time borbu protiv svih federalističkih i autonomnističkih projekata državnog uređenja.

v     Kada je donesen Vidovdanski ustav?

28.6.1921

v     Kada je ukinut Vidovdanski ustav i proglašena diktatura kralja Aleksandra?

Ustav je ukinut 6.1.1929 i tog dana je kralj Aleksandar Karađorđević uveo diktaturu poznatu pod nazivom «šestojanuarska diktatura»

v     Kada je donesen zakon po kome je Kraljevina SHS dobila novi službeni naziv Kaljevina Jugoslavija i država podijeljena na banovine?

Donesen je 3.10.1929

v     Šta je bio povod ukidanja Vidovdanskog ustava?

Povod je bilo skupštinsko ubistvo do kojeg je došlo 20.6.1929. tog dana je u Narodnoj skupštini radikalski poslanik Puniša Račić ubio poslanike Pavla Radića i Đuru Besaričeka, a ranio Stjepana Radića, Ivana Pernara i Ivana Grandu

v     S kojim ciljem je provedena agrarna reforma u Kraljevini Jugoslaviji?

Reforma je provedena s ciljem potpunog socijalno – ekonomskog uništenja muslimanskih zemljoposjednika i nacionalno – političkog iništenja svih Bošnjaka.

v     Šta je značilo formiranje vlade Stojadinović-Spaho – Korošec?

Formiranjem vlade označen je kraj šestojanuarske diktature.

v     Kada je potpisan sporazum Cvetković-Maček i šta je sadržavao?

Sporazum je potpisan 26.8.1939 i sadržavao je dvije tačke

a)formiranje koalicione vlade Cvetković – Maček

b)osnivanje banovine Hrvatske

v     Period trajanja Drugog svjetskog rata?

1.9.1939 – 2.9.1945

v     Na čemu su zasnivali svoje ratne planove Njemačka i Japan?

Njemačka i japan su svoje ratne planove zasnivali na „munjevitom ratu“ tj. Da se uz korištenje tehničke nadmoćnosti, razornih sredstava i elemenata iznenađenja u što karaćem vremenskom perijodu nanesu neprijatelju što veći gubici i zauzme njegova teritorija.

v     Ko je i kada potpisao Atlansku povelju?

Potpisana je u augustu 1941, a potpisali su je američki predsjednik Ruzvelt i britanski premijer Čerčil.

v     Kada je formirana antifašistička koalicija, između koga i s kojim ciljem?

Formirale su je SAD, Velika Britanija i SSSR, 29.9 – 1.10 1941 u Moskvi. Tada je potvrđena njihova odluka da zajedničkim snagama ratuju do pobjede proiv evropskih fašističkih sila.

v     Kada su Nijemci napali SSSR i time otvorili istočni front?

22.6.1941

v     Kada je kapitulirala Italija, a kada Njemačka?

Italija u septembru 1943, a Njemačka 8.5.1945

v     Napad Njemačke na Jugoslaviju i njena kapitulacija?

Vlada Cvetković – Maček je 25.3.1941 pristupila Trojnom savezu jer se našla u potpunom fašističkom okruženju, a samo dva dana nakon toga grupa jugoslavenskih generala izvela je državni udar kojim je smijenjena vlada C-M, a za kralja je postavljen maloljetni kralj Petar II. Državni udar je popraćen burnim demonstracijama. Vlada generala Simonovića je dala izjavu da ostaje pri protokolu od 25.3.1941. ta izjava nije zadovoljila Njemačku i Italiju, pa su sa Mađarskom i Bugarskom napale Jugoslaviju, bez najave rata, 6.4.1941. čim je počeo rat, kralj i vlada su pobjegli na Pale, a vojska se našla u rasulu. Načelnik Vrhovne komande Danilo Kalafatović je potpisao kapitulaciju 17.4.1941.

 

10.11.2008.

zavrsni iz biologije - dio II

Ekologija

Šta je ekologija i šta proučava

Ekologija je nauka koja proučava odnose u prirodnim kompleksima živih bića i životne sredine, tj. nauka o uzajamnim odnosima organizama i njihove žive(biotičke) i nežive(abiotičke) prirode.

Ko je prvi uveo pojam ekologije i koje je etimološko značenje ovog pojma

Riječ ekologija prvi put je spomenuo Hekel prije 130 godina, a potiče od grčke riječi oikos – kuća i logos – nauka.

Kako se ekologija dijeli i šta proučavaju određene grupe

a)Prema predmetu proučavanja dijeli se na:

Autoekologiju koja proučava jedinke, njihov međusobni odnos i odnos prema okolini, te utjecaj sredine na jedinke

Sinekologiju – bavi se međusobnim odnosima unutar grupa organizama i međuodnosima cjelokupnih grupa i njihove sredine.

b)Prema biosistematskim kategorijama dijeli se na: ekologiju biljaka, ekologiju životinja, ekologiju čovjeka.

Prema životnim prostorima dijeli se na: ekologija mora, limnološka ekologija, terestrijalna ekologija...

Šta je geosfera i kako se dijeli?

Geosfera(biogesfera, biosfera) je složen sistem životnih zajednica i spoljašnjih uvjeta koje pružaju ostale zemljine sfere, to je jedan veliki složeni ekosistem. Dijeli se na životne sredine i životne oblasti.

Šta je životna sredina?

Životna sredina je megaekosistem sačinjen od svih životnih staništa ne zemlji(biotopa). Postoje dva tipa životne sredine: vodena i zračna.

Šta su ekološki faktori?

Svi uticaji na živa bića koji dolaze iz njihove okoline i od drugih organizama i njihovih zajednica označeni su kao ekološki faktori.

Podjela ekoloških faktora i karakteristike svakog posebno!

Ekološki faktori se dijele na:

abiotički – dejstva iz nežive okoline. Obuhvataju klimatske (temperatura, vlažnost, svjetlost, vjetar,), edafske (hemijski sastav tla, fizička struktura tla, vodni režim tla, druge osobine tla), orografske (nadmorska visina, nagib terena, izloženost tla, druge osobine reljefa) i hemijsko fizičke faktore sredine (hemijsko – fizički procesi koji se dešavaju u neživoj prirodi).

Biotički – dejstva organizama i njihovih zajednica. Dijele se na virogene (potiču od virusa), fitogene (potiču od biljaka), zoogene (potiču od životinja), antropogene (potiču od dejstva čovjeka)

Koje su osnovne dvije karakteristike ekoloških faktora?

Ekološka valenca i ograničavajući faktor

Šta je ekološka valenca?

Ekološka valenca je variranje djelovanja ekološkog faktora unutar kojeg je moguć život neke vrste.

Šta je ograničavajući faktor?

Ograničavajući faktor je utjecaj koji onemogućava širenje neke vrste zbog variranja djelovanja izvan granica ekološke valence i njegovog približavanja pesimalnim granicama.

Populacija i sve o populaciji!

Grupa jedinki iste vrste koje naseljavaju određeni prostor u određeno vrijeme, razmnožavaju se i daju plodno potomstvo, naziva se populacija

Populacija ima biološke osobine i osobine grupe. Biološke se poklapaju s osobinama organizama koji čine populaciju(životni ciklus – stari, umire, mijenja se, adaptira...)  Osobine populacije kao grupe su natalitet, mortalitet, starosni sastav, distribucija jedinki u prostoru i vremenska distribucija, gustina populacije...

Šta je natalitet (fiziološki i ekološki)?

Natalitet je broj rođenih u jedinici vremena. Fiziološki natalitet je maximalna produkcija jedinki pod opitmalnim uslovima, poklapa se s biološkim kapacitetom. Ekološki natalitet je stvarna produkcija novih jedinki u konkretnim životnim uslovima i zavisi od ekoloških faktora.

Šta je mortalitet (fiziološki i ekološki)?

Mortalitet je smrtnost jedinki u populaciji, a izražava se brojem uginulih jedinki u određeno vrijeme, to je negativni faktor rasta populacije.

Ekološki mortalitet je stvarna smrtnost jedinki u populaciji, koja se ostvaruje pod datim ekološkim uvjetima i varira s njihovim promjenama.

Fiziološki mortalitet je predstavlja smrtnost usljed fiziološke starosti, a ostvaruje se samo u optimalnim uvjetima života.

Biocenoza i osnovne karakteristike biocenoze

Biocenoza (životna zajednica) skup populacija raznih vrsta na određenom prostoru i u određeno vrijeme.

Osnovne karakteristike biocenoze su strukturna i funkcionalna organizacija.

Strukturna organizacija je:

o       kvalitativni sastav( broj vrsta populacija koje ulaze u sastav biocenoze)

o       kvantitativni sastav (broj jedinki u okviru populacije koje čine biocenozu),

o       prostorna struktura prostorni raspored populacija, koji može biti horizontalni (u vodenim sistemima) i vertikalni (ispoljava se kao spratovnost ili stratifikacija, koja je uslovljena vertikalnom razlikom u intenzitetu ekoloških faktora.)

o       vremenska struktura – prati se kroz periodične promjene (vezane za ritam dana i noći i smjenu godišnjih doba) i sukcesivne promjene (smjenjivanje jedne biocenoze drugom)

Funkcionalna organizacija biocenoze se najbolje ogleda u povezanosti populacije ishranom, tj. odnosima ishrane. U vezi s načinom ishrane razlikuju se tri osnovne ekološke kategorije:

a)producenti – zelene biljke

b)konzumenti – žive na račun producenata – biljojedi, mesojedi

reducenti – saprofitski organizmi

Čime je uslovljena spratovitost biocenoze?

Spratovitost biocenoze je uslovljena vertikalnom razlikom u intenzitetu ekoloških faktora.

Koje kategorije organizama izdvajamo u biocenozi prema njihovoj funkciji?

Proizvođači ili producenti hrane, potrošači ili konzumenti hrane, reducenti (organizmi koji razlažu organsku materiju do neorganskih jedinjenja)

Šta je ekosistem?

Ekosistem je sistem u kojem su zastupljeni odnosi između žive i nežive prirode. Obuhvata prostor koji naseljavaju biocenoze. Odnosi se ogledaju kroz promet materije i energije.

U čemu se ogleda interakcija između žive i nežive komponente ekosistema?

Interakcija žive i nežive komponente se ogleda u stalnoj razmjeni materije i energije.

U čemu se ogleda dinamika ekosistema i odnosi između organizama?

Dinamika se ogleda u stalnoj interakciji koja se odvija u vidu akcije(djelovanje abiotičkih faktora na žive organizme), reakcije(djelovanje živih organizama na neživu prirodu) i koakcije(međusobnog djelovanja samih organizama).

Zašto kažemo da materija kruži, a energija protiče kroz ekosistem?

Energija protiče kroz ekosistem jer oslobođena prilikom disanja odlazi u svemir i živi organizmi je ne mogu dalje koristiti, a materija kruži kroz ekosistem jer materija neprekidno kruži kroz ekosistem, organizmi poslije smrti podliježu raspadanju i mineralizaciji i tako nastaju nove tvari koje se mogu ponovo koristiti.

Od kojih faktora zavisi zakonitost distribucije ekosistema u geobiosferi?

Distribucija ekosistema zavisi od ekoklime, matičnog supstrata, biocenoze i zemljišta.

Šta su biomi?

Biomi su naseljene oblasti na zemlji.

Koji zonalni ekosistemi se izdvajaju na horizontalnom profilu zemlje?

Javljaju se u tropskoj zoni, vantropskoj zoni sjeverne hemisfere i u ekstratropskoj zoni južne hemisfere.

Šta su primarni klimatogeni ekosistemi, šta antropogeni, sekundarni i tercijarni ekosistemi?

Primarni klimatogeni ekosistemi su oni koji su prvi nastali, to su veliki osnovni ekosistemi čije se rasprostranjenje poklapa sa prostorom osnovnih klimatskih oblasti na Zemlji.(polarne pustinje, tundre, šume, savane, stepe, polupusteinje i pustinje)

Antropogeni sekundarni ekosistemi su sistemi koji su nastali djelovanjem čovjeka na ekosistem primarnog klimatogenog sistema, koji biva zamijenjen ekosistemom livade (livade i pašnjaci). Oni su rezultat međudjelovanja ekoloških prilika prije dolaska ljudske populacije i onih koji su se odvijali tokom ljudske historije.

Antropogeni tercijarni ekosistemi nastaju uništavanjem originalnog biljnog pokrova i njegovo zamjenjivanje kulturnom vegetacijom (ruralno i urbano područje), nastaju daljom degradacijom sekundarnih a rjeđe degradacijom primarnih.

Šta je adaptacija?

Adaptacija(prilagođavanje) je sposobnost organizma da odgovori na promjene uslova životne sredine.

 Evo ovo su odgovori na pitanja koja ce vam dati profesorica...samo ovo nisu oni standardni odgovori....ovo smo miprosle godine radili i sve ispravili i odgovorili!!!

Sretno!!!

10.11.2008.

zavrsni iz biologije - dio I

Biodiverzitet

Šta je biodiverzitet i vrste biodiverziteta?

Biodiverzitet je raznolikost živog svijeta, a postoji biodiverzitet gena, vrste i ekosistema

Šta proučava biosistematika?

Biosistematika je biološka disciplina koja se bavi proučavanjem raznolikosti i uzrocima raznolikosti živih bića. Zadatak biosistematike je da:klasifikuje i svrstava živa bića u određene vrste, daje imena živim bićima i da određuje njihovo mjesto u hijerarhijskom nizu sistematskih ili taksonomskih kategorija.

 Kakav je doprinos dao Karl Line u razvoju biosistematike?

Karl Line je tvorac binarne nomenklature – svaka vrsta se imenuje sa dvije riječi na latinskom jeziku, a prva označava ime roda, a druga ime vrste.

 
Navedi podjelu živog svijeta prema novom sistemu klasifikacije!

Dijele sa na pet carstava:

Monere – prokariotski organizmi(bakterije)

Protiste – jednostavne eukariote(alge,bičari,trepljaši)

Funge – gljive

Plantae – biljke

Animalie – životinje

Virusi i bakterije

Virusi su submikroskopski paraziti veličine 10-30nm. To su acelularni organizmi, a to znači da nemaju ćelijsku građu. Sastavljeni su od jezgra (DNK ili RNK) i od omotača (bjelančevine). Virusi nemaju vlastitu izmjenu tvari, ne razmnožavaju se diobom, nego u živoj ćeliji. Dijele se na biljne, životinjske i bakterijske.

Bakterije su jednoćelijski organizmi, nemaju jedro, imaju ribosome i začetke mitohondrija, razmnožavaju se prostom diobomrasprostranjeni su svuda, učestvuju u kruženju azota u prirodi, u industriji, u crijevima, ali izazivaju i bolesti. DNK je slobodna u citoplazmi, ali je zatvorena u prsten.Rasprostranjene su posvuda, iznad 100 ºC.

Dijele se:

prema načinu diobe na:

autotrofne – fototrofne,hematrofne

heterotrofne – saprofitske, parazitske, simbiotske

b) prema tome da li koriste kisik dijele se na: aerobne i anaerobne.

Gdje spadaju kvasac, kistac i aspergilus, njihove glavne karakteristike?

Spadaju u gljive mješinarke. Koriste se za vrenje, za proizvodnju alkohola, u pekarstvu (kvasci), za dobivanje penicilina (kistac).

Osnovne karakteristike sjemenjača i podjela!

Sjemenjače su najraznovrsnija grupa biljaka, prilagođene su na različite uslove života na kopnu, imaju složen provodni sistem, razvijena mehanička tkiva, imaju mogućnost sekundarnog debljanja stabla i korijena, često dosežu velike dimenzije, imaju višegodišnji život, imaju smjenu generacija u razvojnom ciklusu, saprofit potpuno preovladava, gametofit je pojednostavljen i čini nekoliko ćelija, voda nije potrebna za oplodnju muške polne ćelije nisu pokretne, sjemenka služi za zaštitu embria .

Dijele se prema građi cvijeta i položaju sjemenih zametaka na:

rašljaste ili igličaste

perastolisne ili golosjemenjače

skrivenosjemenjače

Klasifikacija životinja (beskičmenjaka i kičmenjaka) i njihova pojedinačna kvalifikacija

e ovo mi se fkt ne da pisat

Fiziologija životinja i čovjeka

Šta su čula, draži i nadražaj?

Čula su funkcionalni sistemi preko kojih se prima energija draži iz spoljašnje sredine, sa površine tijela ili iz unutrašnjeg organa.

v     Građa nervne ćelije i sinapse

Osnovna organizaciona i funkcionalna jedinica nervnog sistema je nervna ćelija ili neuron. Sastoji se od tijela ćelije sa jedrom, dendrita (kratki nastavci koje prenose nadražaj ka tijelu neurona), neurita ili aksona (dugi nastavci koji prenose nadražaj od tijela neurona ka dendritu susjednog neurona), sinapse ili spojnice preko koje se ostvaruje funkcionalna veza između aksona i dendrita susjednih neurona.

Građa sinapse: terminalni dugmići sa sinaptičkim mješcima koji sadrže jedan od neuromedijatora, sinaptička pukotina, neuron prije sinaose je presinaptički, a poslije sinapse je postsinaptički

Podjela cvjevastog nervnog sistema

Cjevasti nervni sistem je zastupljen kod hordata u obliku dige i zadebljale nervne cijevi a dijeli se na:

Moždano - moždinski(somatski-tjelesni) - koji se sastoji iz CNS (mozak i kičmena moždina) i PNS (svi moždani i moždinski nervi). Regulira voljne aktivnosti mišića glave i udova, kretanje u prostoru.

b)autonomni(vegetativni) – može biti simpatički(simpatičko stablo, 2 povezana stabla parnih ganglija duž bokova kičmene moždine) i parasimpatički (10.mož. živac i kompleks krstačno – moždanih nerava, a ganglije su blizu ili u unutrašnjim organima). Djeluju antagonistički, djeluje bez učešća volje ili svijesti, kontrolira rad unutrašnjih organa.

Kako se prenosi nadražaj sa jedne nervne ćelije na drugu?

Ostvaruje se proticanjem jona(naelektrisanih čestica) kroz membranu neurita. Nepobuđena nervna ćelija je električno polarizirana jer su  različiti naboji s unutrašnje i vanjske strane njene opne što je posljedica u razlici Na i K jona na suprotnim stranama opne. U momentu nadražaja mijenja se raspored molekula u membrani pa ona postaje propustljiva za izlazeće K i ulazeće Na jone, membrana se depolarizira a nastali električni naboj – akcioni potencijal dovodi do promjene odnosa koncentracija Na i k jona u njenom susjednom diejlu koji se također depolarizira, depolarizirani dio membrane je elektronegativan u odnosu na polarizirani pa se između njih stvara strujno kolo i receptorski impuls se širi kao val depolarizacija koji napreduje duž nerava.

Nervna ćelija reaguje na principu sve ili ništa te svoju punu funkciju ostvaruje na punom pragu nadražaja. Stvorene podsticaje nadraženi neuron šalje u obliku brzih vibracija električnog napona ka sinapsama koje ga vežu s ostalim dijelovima nervnog sistema. Primljeni nadražaj se prenosi u posredstvom posebnih hemijskih supstanci – neurotransmitera(neuromedijatora). Na krajevima neurita nalaze se termalni dugmići ukojima su sinaptički mješci ispunjeni neuromedijatorima, kada akcioni potencijal stigne do proširenja, sinaptički mješci se kreću ka membrani dugmića, stapaju se s njom i izbacuju  svoj sadržaj u sinaptičku pukotinu. Oslobođena supstanca stiže do membrane narednog neurona i podražuje ga.

Šta su tjelesne tečnosti?

Tečnost koja okružuje i obliva stanice višećelijskih organizama, te obavlja funkciju razmjene naziva se tjelesna tečnost.

Krvne grupe

Krvna plazma čovjeka sadrži dvije vrste aglutinina(alfa i beta), a eritrociti dvije vrste aglutinogena(A i B). U krvi istog čovjeka ne mogu postojati aglutinin alfa i aglutinogen A zajedno. Eritrociti mogu imati aglutinogen A ili aglutinogen B iili obje vrste ili mogu biti i bez njih. Na osnovu sadržaja aglutinogena u eritrocitima utvrđeno je da u ukupnoj populaciji ljudi postoje 4 krvne grupe.

«0» - eritrociti nemaju aglutinogena, imaju obje vrste aglutinina, alfa i beta. Univerzalni davalac

«A» - eritrociti sadrže aglutinogen A, a u plazimi aglutinin beta

«B» - eritrociti sadrže aglutinogen B, a u plazmi aglutinin alfa.

«AB» - eritrociti sadrže aglutinogen A i B, a u plazi nemaju aglutinin. Univerzalni primalac.

Imuni sistem

Mehanizam unutrašnje odbrane organizma ili tzv. imunološki sistem. Leukociti su glavni dio ovog sistema, i budući da se kreću slobodno kroz zidove krvnih sudova onda su sve tjelesne tečnosti dio imunološkog sistema. Svaka strana materija  prepoznaje zahvaljujući imunološkom sistemu nakon čega se pokreće niz reakcija čiji je rezultat eliminacija svih stranih materija i stanica koje ugrožavaju organizam. Te strane materije nazivaju se antigeni. Odbrambena svojstva organizma baziraju se na sposobnosti fagocitoze, jer kada antigen uđe u organizam prvo s njim u kontaks stupaju fagocitarne stanice,koji unutarćelijski razlažu antigene čineći ih neškodljivim, tako se neutralizira svaki antigen i ovaj vid imunološkog odgovora naziva se nespecifičnom imunološkom reakcijom. U daljem toku imunološke reakcije fagocitarnim ćelijama pridružuju se limfociti. Lučenjem niza aktivnih materija fagociti i limfociti stupaju u interalciju pri čemu dolazi do blastne transformacije limfocita(blasti – mlade ćelije s izrazitim diobnim svojstvima). Blastnom diobom stvaraju se uvjeti za nastajanje antitijela tj. specifične materije usmjerene ka eliminaciji datog antigena, te teko nastaje specifična imunološka reakcija. Konkretni antigen provocira stvaranje konkretnog antitijela koje ga eliminiše, u jednom dijelu novonastalih limfocita trajno se zadržavaju materije koje im omogućuju da stupe u kontakt s datim antigenom ako se ponovo pojavi, ti limofciti nazivaju se stanice pamćenja i one omogućuju organizmu da stekne otpornost ka nekim antigenima i takva vrsta imuniteta se naziva aktivni ili stečeni imunitet. Imunitet se još može postići unošenjem gotovih antitijela i tada se govori o pasivnom imunitetu. Postoji i prirodni imunitet koji se stiče stvaranjem antitijela i embrionalnom razvoju i ranim fazama rasta i razvoja organizma. Postoji i imunitet vrste kojim s eoznačava otpornost neke biološke vrste premanekim oboljenjima.

Građa srca

Srce je šupalj poprečno – prugasti mišićni organ, smješten u grudnoj duplji između lijevog i desnog plućnog krila. Ima dvije pretkomore i dvije komore. U desnoj polovini srca se nalaze tri zaliska, a u lijevoj dva. Kroz lijevu stranu protiče oksidovana krv. U desnu pretkomoru ulijevaju se gornja i donja šuplja vena, a iz nje izlazi plućna arterija. U lijevu pretkomoru ulijevaju se 4 plućne vene, a iz nje polazi najveća arterija – aorta.

Srčano tkivo čine tri sloja:

miokard – poprečno prugasti mišić

endokard – unutrašnja srčana opna

perikard – dvostruka opna između koje se nalazi uzak prostor, koji se označava kao srčana kesa.

Srce je smješteno u srčanoj kesi koja obavija srce u cijelosti i osigurava prostor za rad ovog organa.

Rad srca

Rad srca karakteriziraju:

automatija – sposobnost srca da vrši kontrakcije i izvan organizma

pravilna periodičnost – ogleda se u grčenju (sistola) pretkomora, zatim slijedi grčenje komora, da bi za to vrijeme pretkomore došle u fazu opuštanja (dijastola)

Šta je srčana revolucija i koliko traje

Faze rada srca koje se međusobno smjenjuju uvijek istim redoslijedom čine srčanu revoluciju. Prvo se grče obje predkomore, zatim obje komore, onda slijedi pauza koja traje 0,8 sekundi.

Funkcija i građa oka

Oko je građeno od:

- fotoreceptorskog dijela à mrežnjača(sastoji se od čepića i štapića), bionjača

- optičkog dijela à rožnjača, tečnost prednje očne komore, sočivo i staklasto tijelo

- zaštitnog i pomoćnog dijela à obrve, očni kapci, trepavice, vežnjača, suzne i lojne žlijezde i očni mišići.

Funkcija čepića i šapića

Funkcija  štapića je uočavanje predmeta uz nejasno viđenje njihovih obrisa dok čepići izoštravaju sliku i prepoznaju boje. Čepići imaju precizniji vid pri dnevnom svjetlu ali u sumraku su slabo aktivni.

Navedi redom strukture oka kroz koje prolazi svjetlost

Svjetlost pada na rožnjaču, prolazi kroz sočivo, zrake se prelamaju kroz staklasto tijelo i padaju na žutu mrlju. Nervna vlakna iza jabučice se blago ukrštaju, pa se nadražaj upućuje u svoju hemisferu i zato vidimo jednu, a ne dvije slike.

 Čulo sluha (puž građa i funkcija), čulo ravnoteže (građa i funkcija)

Čulo sluha je veoma osjetljiv receptor spoljnih draži koji ima sposobnost da mehaničku energiju zvučnih valova pretvara u bioelektrične impulse i upućuje ih odgovarajućim moždanim centrima. Mehanoreceptori ovog čula smješteni su u tzv. Kortijevom organu unutrašnjeg uha, glavnom funkcionalnom dijelu puža. Zvučni valovi dolaze do bubne opne koji se prenose dalje do koščica-čekiča, nakovanja i uzengije. Dalje vibracije dospijevaju do puža. Puž je 2,5 puta spiralno savijena cijev, čija je unutrašnjost podijeljena bazalnom membranom. Ispunjena je tečnošću kroz koju se zvučni treptaji prenose na bazalnu membranu, a sa nje na čulne ćelije Kortijevog organa. Bazalna membrana duža je na osnovi nego pri vrhu puža što omogućuje da se visoki tonovi čuju na početku a duboki na kraju pužne cijevi.Stvoreni bioelektrični impulsi čulnih ćelija putem slušnog živca dospijevaju do sljepoočnog dijela kore velikog mozga gdje se vrši izoštravanje zvuka i psihoakustička analiza.

Čulo ravnoteže kod čovjeka smješteno je u pet šupljina unutršnjeg uha, ispunjenih tečnošću endolimfom. To su tri polukružna kanala, duguljasta(utrikulus) i obla(sakulus) vrećica. Utrikulus i sakulus otkrivaju promjene u položaju tijela u odnosu na silu zemljine teže.

Navedi redoslijedom nivoe sluha

Zvučni talasi – slušni kanal – bubna opna – slušne košćice – membrana ovalnog prpzora – perilimfa unutrašnjeg uha – endolimfa puževog odvoda – bazalna membrana – čelne ćelije Kortijevog organa – impulsi u nervima – centar u potiljačnoj oblasti kore velikog mozga interpretira se kao osjećaj sluha.

Šta je vanjsko, a šta je unutrašnje disanje kod čovjeka?

Vanjsko disanje je razmjena gasova između krvi i zraka u plućnim alveolama.

Unutrašnje disanje je razmjena gasova između krvi i tkiva.

Endokrini sistem

Endokrini sistem je sistem žlijezda s unutrašnjim lučenjem(endokrine žlijezde svoje izlučevine unose direktno u krv i limfu). Endokrine žlijezde luče hormone(biološki aktivne supstance heterogene hemijske prirode) koji imaju sposobnost fiziološkog djelovanja na druge ćelije, tkiva i organizam u cjelini. Hormoni uvijek djeluju na određene efektore. Njihova glavna svojstva su lučenje i aktivnost u veoma malim količinama, djelovanje van mjesta sinteze i specifično djelovanje na određene procese. Endokrine žlijezde kod čovjeka su:

Hipofiza – centralna žlijezda endokrinog sistema, sastoji se od prednjeg, srednjeg i zadnjeg režnja koji luče razne hormone. Prednji režanj luči hormon rasta, stimulin, prolaktin...Srednji režanj luči melanotropni hormon, a zadnji režanj luči vazopresin, oksitocin...

Štitna žlijezda – hormon štitne žlijezde je tiroksin, nedostatak tiroksina izaziva gušavost a prekomjerno lučenje izaziva Bazedovljevu bolest.

Paraštitne žlijezde – glavni hormon je parathormon koji reguliše promet kalcija i fosfora u organizmu.

Nadbubrežne žlijezde – hormoni srži: adrenalin i noradrenalin, adrenalin reguliše količinu šećera u krvi a noraderenalin povećava krvni tlak ; hormoni kore: kortikosteroidi – mineralokortikoidi i glikokortikoidi.

Gušterača – insulin i glukagon, insulin snižava koncentraciju šećera u krvi,a  glukagon povećava koncentraciju šećera u krvi.

Spolne žlijezde – hormoni sjemenika: testosteron, aldosteron ; hormoni jajnika: estron, estradiol, progesteron.

Građa bubrega i nefrona

Bubrezi su parni organi koji se nalaze ispod dijafragme sa obje strane kičme.

Na uzdužnom presjeku bubrega, primjećujemo tri zone:

omotač/kapsula – od vezivnog i masnog tkiva

bubrežna kora – u njoj se nalaze Malpigijeva tjelašca i početni dijelovi bubržnih kanalića

bubrežna srž – u centralnu šupljinu se ulijevaju bubrežni kanalići

Građa nefrona:

Baumanova čahura – početni dio nefrona

Glomerul – splet arterijskih kapilara

Malpigijevo tjelašce – izgrađen od Baumanove čahure i od glomerula

Bubrežni kanalić – krivuda kriz koru, zatim silazi u srž, pa se ponovo vraća u koru, gdje se zajedno sa drugim nefronima ulijeva u sabirni kanalić

Henleova petlja – nalazi se na uzlaznom i silaznom dijelu bubrežnog kanalića

Sabirni kanalići ulijevaju se u bubrežnu čašicu, a one u bubrežnu karlicu. Od bubrežne karlice polazi mokraćni kanal – mokraćovod (ureter), koji provodi mokraću, do mokraćne bešike (rezervoar mokraće). Mokraćna cijev – sa izvodom u spoljašnju sredinu.

Skeletni i mišićni sistem

Mišićni sistem - Najveći broj životinja pokreće tijelo mišićima. Mišići i kosti čine funkcionalnu cjelinu. Veza mišića s skeletom je čvrsta. Mišići su organi unutar mišićnog sistema na kojima se temelji sposobnost kretanja. Mišićne ćelije su obavijene mišićnom opnom. Prema građi, mišići se dijele na:

Poprečnoprugasti mišići– daju oblik tijelu zajedno s kostima, sastoje se od mišićnih vlakana koji posjeduju bjelančevine, aktin i miozin. U protoplazmi se nalaze miofibrili. Protoplazmu, jedra i miofibrile obavija sarkolema. Vezivni omotač koji obavija mišić završava tetivama(tetive spajaju mišiće s kostima). Poprečnoprugasti mišići su mišići voljnih pokreta

Glatki mišići– Čine zidove unutrašnjih organa, nalaze se u koži. Sastoje se od vretenastih ćelija. Dijele se na višejedinačne i utrobne. Ovi mišići izvode spoljne pokrete i nisu pod voljnom kontrolom.

Srčani mišić – spada u poprečnoprugaste, ali nije pod voljnom kontrolom, ima specifičnu građu.

Osnovna svojstva mišićnih ćelija su:

Elastičnost – osobina da se pod uticajem neke sile izduži i da se po prestanku djelovanja te sile vrati u prvobitbno stanje

Nadražljivost – osobina da na različite draži reaguje grčenjem

Kontraktilnost – osobina da na nadražaj reaguje uvijek na isti način – grčenjem.

Skeletni sistem – spoljašnji i unutrašnji(kičmenjaci). Skelet je građen od posebnih vrsta tkiva:hrskavičasto, čvrsto i koštano tkivo.Ćelije hrskavičastog tkiva su grupirane a među njima je međustanična masa, ćelije koštanog tkiva su zvjezdastog oblika i povezane su u gustu mrežu, između ćelija se nalazi koštana masa. Na površini kosti nekoliko slojeva gradi pokosnicu. Po obliku i veličini kosti se dijele na:

Duge kosti – ulaze u sastav skeleta udova

Kratke kosti – ulaze u sastav šaka i stopala

Pljosnate kosti – ulaze u sastav lubanje, grudnog koša i karličnog pojasa.

Kosti su međusobno povezane nepokretno(lubanja), pokretno(udovi) i elastično(hrskavica).



Stariji postovi

<< 05/2009 >>
nedponutosricetpetsub
0102
03040506070809
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31

MOJI LINKOVI

MOJI FAVORITI
-

BROJAČ POSJETA
134745